Tổng quan & Bản chất bệnh lý
Bệnh võng mạc trẻ sinh non (ROP) khởi phát từ tình trạng thiếu oxy võng mạc sau sinh (postnatal retinal hypoxia). Khi trẻ tiếp xúc với môi trường oxy cao hơn trong tử cung hoặc nhận hỗ trợ oxy ngoại sinh, quá trình phát triển mạch máu võng mạc bình thường bị gián đoạn, dẫn đến thiếu máu cục bộ võng mạc. Sự thiếu máu này kích thích giải phóng các yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (VEGF) và các cytokine gây viêm, thúc đẩy sự hình thành tân mạch bệnh lý. Nếu không được can thiệp kịp thời, bệnh tiến triển từ giai đoạn cấp tính sang giai đoạn xơ hóa (cicatricial ROP), gây bong võng mạc và mù lòa.
Cập nhật thực hành lâm sàng
Việc điều trị ROP đã chuyển dịch từ quang đông laser sang tiêm nội nhãn các thuốc kháng VEGF. Mặc dù laser là tiêu chuẩn vàng lâu đời, nhưng kỹ thuật này gây phá hủy mô võng mạc ngoại vi và đòi hỏi thời gian thực hiện kéo dài, gây áp lực lên hệ thống tim mạch của trẻ sinh non. Các nghiên cứu hiện đại tập trung vào việc tối ưu hóa liều lượng thuốc kháng VEGF (Bevacizumab, Ranibizumab, Aflibercept) để giảm thiểu tác động toàn thân.
- Tối ưu hóa liều lượng: Do tỷ lệ thể tích mắt/cơ thể ở trẻ sơ sinh lớn, việc giảm liều (half-dose hoặc quarter-dose) đang được áp dụng để tránh ức chế VEGF toàn thân mà vẫn đảm bảo hiệu quả tại mắt.
- Lựa chọn thuốc: Aflibercept cho thấy ưu thế trong các trường hợp có gờ xơ cao (high ridge) nhờ tốc độ thoái triển mạch máu vừa phải, giúp tránh hiện tượng co kéo xơ (crunch phenomenon) thường gặp khi thoái triển quá nhanh với Ranibizumab.
- Thời điểm can thiệp: Cần tránh can thiệp quá sớm khi bệnh chưa đạt ngưỡng (threshold) để giảm tỷ lệ tái phát, nhưng cũng không được trì hoãn quá mức để tránh nguy cơ bong võng mạc.
Kết luận & Chỉ định quan trọng
Chỉ định quan trọng: Việc lựa chọn thuốc kháng VEGF cần dựa trên đặc điểm lâm sàng của gờ xơ và mức độ tiến triển của bệnh. Chống chỉ định tuyệt đối không được bỏ qua việc theo dõi sát sao sau tiêm do nguy cơ tái phát mạch máu võng mạc muộn. Kết luận lâm sàng: Các nghiên cứu tại Alexandria cho thấy việc giảm liều thuốc kháng VEGF không làm suy giảm nồng độ VEGF toàn thân đáng kể, khẳng định tính an toàn của phương pháp này nếu được thực hiện đúng kỹ thuật. Cần ưu tiên sử dụng Aflibercept cho các trường hợp ROP có gờ xơ cao để kiểm soát quá trình thoái triển mạch máu một cách ổn định, tránh biến chứng co kéo võng mạc.