Viêm xoang do nấm xâm lấn là một tình trạng cấp cứu nhãn khoa và tai mũi họng cực kỳ nguy hiểm, đòi hỏi sự nhạy bén trong chẩn đoán và quyết liệt trong can thiệp. Trong thực hành lâm sàng, bệnh lý này thường bị bỏ sót hoặc chẩn đoán nhầm với các viêm xoang cấp tính thông thường, dẫn đến những hậu quả thảm khốc như mù lòa, tổn thương nội sọ, thậm chí tử vong. Việc hiểu rõ cơ chế bệnh sinh và thiết lập một quy trình phối hợp đa chuyên khoa là chìa khóa duy nhất để cứu sống bệnh nhân.
Bản chất sinh lý bệnh và cơ chế xâm lấn
Bản chất của viêm xoang do nấm xâm lấn nằm ở sự suy giảm miễn dịch của vật chủ, tạo điều kiện cho các loại nấm (thường gặp nhất là nhóm Mucorales) phát triển mạnh mẽ. Nấm không chỉ khu trú tại niêm mạc xoang mà còn xâm nhập sâu vào các mạch máu, gây ra tình trạng tắc mạch, dẫn đến hoại tử niêm mạc và xương. Khi mạch máu bị tắc, các mô trở nên thiếu dưỡng chất, tạo thành các mảng hoại tử màu đen đặc trưng. Sự xâm lấn này không dừng lại ở xoang mà lan nhanh sang các cấu trúc lân cận như ổ mắt, gây sụp mi, lồi mắt, liệt vận nhãn và thậm chí lan vào nội sọ, gây áp xe não hoặc viêm màng não.
Dữ liệu lâm sàng và chiến lược tiếp cận
Dựa trên các báo cáo lâm sàng, bệnh nhân thường nhập viện với các triệu chứng rầm rộ nhưng không điển hình. Việc chẩn đoán dựa trên sự kết hợp giữa nội soi mũi xoang, chẩn đoán hình ảnh (CT/MRI) và quan trọng nhất là sinh thiết mô bệnh học để xác định sợi nấm.
| Đặc điểm | Mô tả lâm sàng |
|---|---|
| Đối tượng nguy cơ | Bệnh nhân suy giảm miễn dịch, đặc biệt là tiểu đường không kiểm soát (đường huyết cao). |
| Dấu hiệu nội soi | Niêm mạc thiểu dưỡng, hoại tử, mảng đen, tắc mạch. |
| Chẩn đoán hình ảnh | Mờ xoang, ngấm thuốc đối quang từ ở các mô mềm xung quanh (ổ mắt, nội sọ). |
| Tiêu chuẩn vàng | Sinh thiết mô bệnh học thấy sợi nấm phân nhánh 90 độ. |
Bình luận chuyên gia về quản lý ca bệnh
Việc điều trị viêm xoang do nấm xâm lấn là một cuộc chạy đua với thời gian. Không chỉ đơn thuần là phẫu thuật, mà là sự phối hợp chặt chẽ giữa phẫu thuật viên, bác sĩ truyền nhiễm và bác sĩ nội tiết.
Phẫu thuật không chỉ để lấy bệnh phẩm chẩn đoán, mà còn là biện pháp giảm tải nấm, loại bỏ mô hoại tử để thuốc kháng nấm có thể ngấm vào mô lành. Nếu không kiểm soát được đường huyết và tình trạng miễn dịch, mọi nỗ lực phẫu thuật đều trở nên vô nghĩa.
Một điểm gây tranh cãi lớn trong y văn là chỉ định khoét bỏ nhãn cầu. Đây là quyết định khó khăn, gây sang chấn tâm lý nặng nề cho bệnh nhân, nhưng đôi khi là bắt buộc để ngăn chặn sự lan tràn của nấm vào nội sọ khi thị lực đã mất hoàn toàn và tình trạng nhiễm trùng không đáp ứng với điều trị nội khoa.
Thông điệp thực hành lâm sàng
- Nghĩ đến nấm: Luôn cảnh giác với viêm xoang cấp ở bệnh nhân tiểu đường hoặc suy giảm miễn dịch.
- Phẫu thuật sớm: Chỉ định phẫu thuật nạo vét mô hoại tử càng sớm càng tốt ngay khi có nghi ngờ.
- Phối hợp đa chuyên khoa: Thiết lập phác đồ điều trị kháng nấm toàn thân (pha cảm ứng và pha củng cố) song song với kiểm soát bệnh nền.
- Bảo tồn chức năng: Cố gắng bảo tồn nhãn cầu nếu còn khả năng, nhưng phải đặt sự sống của bệnh nhân lên hàng đầu.
Tài liệu tham khảo:
Ophthalmologist (2023). Viêm xoang do nấm xâm lấn. Video Transcript ID: 4BMsyTscKYg, Published 2023-12-11.