Đánh giá hệ thống về các can thiệp đường uống trong kiểm soát cận thị ở trẻ em

Bs Ngô Hữu Thế
26.10.26
Last Updated

Nghiên cứu hệ thống của Zhang và cộng sự (2026) đã tổng hợp dữ liệu từ 21 nghiên cứu tiền lâm sàng trên 6 loài động vật và 4 nghiên cứu lâm sàng trên trẻ em và thanh thiếu niên để đánh giá hiệu quả và an toàn của các hợp chất dinh dưỡng và dược lý đường uống trong kiểm soát cận thị. Cận thị là một thách thức sức khỏe cộng đồng lớn, đặc biệt tại Đông Á, với dự báo gần một nửa dân số toàn cầu sẽ bị cận thị vào năm 2050, trong đó khoảng 10% có thể bị cận thị nặng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tuân thủ hướng dẫn báo cáo PRISMA 2020 và được đăng ký trên PROSPERO (CRD420251207963). Các cơ sở dữ liệu PubMed, Embase, Scopus và Web of Science đã được tìm kiếm từ khi bắt đầu đến ngày 15 tháng 12 năm 2025. Các nghiên cứu tiền lâm sàng được đánh giá nguy cơ sai lệch (risk of bias) bằng công cụ SYRCLE, các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (Randomized Controlled Trial - RCT) bằng RoB 2, và các nghiên cứu không ngẫu nhiên bằng ROBINS-I. Do sự không đồng nhất về mô hình nghiên cứu và phác đồ điều trị, các tác giả đã thực hiện tổng hợp dữ liệu theo phương pháp tường thuật thay vì gộp định lượng.

Kết quả lâm sàng và tiền lâm sàng

Trong 69 trẻ em, crocetin (7,5 mg/ngày) cho thấy sự khác biệt khiêm tốn sau 24 tuần về tương đương cầu (spherical equivalent refraction - SER) là 0,08 diopters (P=0,049) và chiều dài trục nhãn cầu (axial length - AL) là -0,03 mm (P=0,046). Thử nghiệm 7-methylxanthine (7-MX) trong năm đầu tiên không cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các nhóm. Các nghiên cứu tiền lâm sàng đã chỉ ra cơ chế tiềm năng thông qua việc cải thiện tưới máu hắc mạc, giảm tình trạng thiếu oxy và hạn chế tái cấu trúc củng mạc (scleral remodeling). Các hợp chất như omega-3 PUFAs, lactoferrin và các chiết xuất thảo dược đã cho thấy tác động tích cực trong các mô hình động vật.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Số lượng nghiên cứu tiền lâm sàng21 nghiên cứu
Số lượng nghiên cứu lâm sàng4 nghiên cứu
Hiệu quả crocetin (SER)0,08 diopters, P=0,049
Hiệu quả crocetin (AL)-0,03 mm, P=0,046
Phác đồ 7-MX400 mg/ngày (pilot RCT)
Phác đồ crocetin7,5 mg/ngày
Bình luận: Thông tin theo Zhang et al., 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các bằng chứng hiện tại về can thiệp đường uống trong kiểm soát cận thị chủ yếu vẫn ở mức tiền lâm sàng. Các nghiên cứu lâm sàng hiện có còn hạn chế về cỡ mẫu và thiết kế, do đó chưa đủ cơ sở để khuyến cáo sử dụng thường quy trong thực hành lâm sàng nhi khoa. Cần thận trọng với các tác dụng phụ hệ thống tiềm ẩn khi sử dụng kéo dài ở trẻ em.

Kết luận và định hướng tương lai

Các can thiệp đường uống hiện vẫn ở giai đoạn nghiên cứu. Các thử nghiệm tương lai cần được thiết kế với công suất thống kê đủ lớn, xác định rõ ràng các kết cục chính như chiều dài trục nhãn cầu và báo cáo các tác dụng phụ hệ thống một cách hệ thống. Việc kết hợp các liệu pháp đường uống với các phương pháp kiểm soát cận thị hiện có (như atropine nồng độ thấp hoặc kính kiểm soát cận thị) cần được chứng minh hiệu quả thông qua các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng thay vì giả định về tính hiệp đồng.

  • Cần thực hiện các RCT đa trung tâm với thời gian theo dõi dài hạn để khẳng định hiệu quả của crocetin.
  • 7-MX cần các nghiên cứu liều lượng tối ưu và đánh giá an toàn hệ thống nghiêm ngặt.
  • Các nghiên cứu tiền lâm sàng cần sử dụng nhóm song song để đánh giá tác động hệ thống.
  • Cần theo dõi tăng trưởng và các tác dụng phụ mãn tính đối với các thuốc như methylphenidate.
  • Đánh giá an toàn cần tiếp tục sau khi kết thúc điều trị để phát hiện các tác dụng muộn.

Tài liệu tham khảo:

Zhang Y., Wang J., Yang Y., Yim C.C., Ling X., Sun W., Kam K.W., Ip P., Chu W.K., Tham C.C.Y., Pang C.P., Chen L.J. & Yam J.C., 2026, Oral Interventions for Myopia Management: A Systematic Review, Ophthalmology Science, DOI: https://doi.org/10.1016/j.xops.2026.101441.

Xem thêm