Đánh giá và quản lý loạn thị giác mạc không đều ở bệnh nhân phẫu thuật đục thủy tinh thể

Bs Ngô Hữu Thế
12.10.26
Last Updated

Việc đánh giá và quản lý loạn thị giác mạc không đều (irregular corneal astigmatism) là bước then chốt trước khi phẫu thuật đục thủy tinh thể để đảm bảo kết quả thị lực tối ưu. Các bệnh lý bề mặt giác mạc như loạn dưỡng màng đáy biểu mô (Epithelial Basement Membrane Dystrophy - EBMD) hoặc thoái hóa dạng nốt Salzmann (Salzmann's nodular degeneration) có thể gây ra những thay đổi đáng kể về khúc xạ mà nếu không được nhận diện, sẽ dẫn đến sự không hài lòng của bệnh nhân sau phẫu thuật.

Đánh giá tiền phẫu

Khám trên đèn khe (slit lamp examination) là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Tác giả nhấn mạnh rằng chiếu sáng rộng (broad illumination) thường không đủ để phát hiện các bệnh lý bề mặt. Thay vào đó, cần sử dụng chiếu sáng xiên (oblique illumination) để phát hiện các tổn thương như xơ hóa dưới biểu mô hoặc các nốt thoái hóa. Việc sử dụng nhuộm fluorescein giúp làm nổi bật các đường xám trong biểu mô của EBMD. Ngoài ra, bản đồ giác mạc (topography) và chụp cắt lớp giác mạc (tomography) cung cấp dữ liệu khách quan về độ loạn thị. Một ca lâm sàng được dẫn chứng cho thấy xơ hóa dưới biểu mô kéo dài khoảng 2mm từ rìa giác mạc gây ra 4.9 diopters loạn thị, nếu không được phát hiện và xử lý trước khi tính toán công suất thủy tinh thể, sẽ dẫn đến sai lệch kết quả khúc xạ sau mổ.

Quản lý bệnh lý bề mặt và lựa chọn IOL

Đối với EBMD, nghiên cứu của tác giả cho thấy sau khi thực hiện cạo biểu mô (debridement) và đánh bóng bằng mũi khoan kim cương (diamond bur polishing), không có trường hợp nào tái phát loạn thị đáng kể trong thời gian theo dõi lên đến 12 năm. Điều này gợi ý EBMD là một bệnh lý thoái hóa hơn là loạn dưỡng, và bệnh nhân sau điều trị có thể là ứng viên cho các loại thủy tinh thể cao cấp (premium channel IOL). Ngược lại, thoái hóa dạng nốt Salzmann có tỷ lệ tái phát cao hơn, với 31% bệnh nhân tái phát trong vòng 2 năm đầu sau phẫu thuật, do đó cần thận trọng khi chỉ định IOL cao cấp cho nhóm này. Đối với bệnh nhân keratoconus, việc đặt toric IOL chỉ nên cân nhắc khi bệnh nhân có độ ổn định khúc xạ cao, không có dấu hiệu tiến triển và không có xu hướng cần dùng kính tiếp xúc cứng (GP lens) hoặc kính củng mạc (scleral lens) trong tương lai, vì các loại kính này sẽ làm thay đổi hoàn toàn bản chất loạn thị của mắt.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tái phát EBMD sau debridement0 mắt, theo dõi đến 12 năm
Tái phát thoái hóa Salzmann31% bệnh nhân, trong 2 năm đầu
Loạn thị do xơ hóa dưới biểu mô4.9 diopters
Thời gian theo dõi trung bình EBMD20 tháng
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa điều trị dựa trên bản chất bệnh lý (thoái hóa vs loạn dưỡng). Hạn chế của tài liệu là cỡ mẫu không được nêu cụ thể cho từng nhóm bệnh, tuy nhiên các nguyên tắc về việc xử lý bề mặt trước khi phẫu thuật đục thủy tinh thể là kinh nghiệm lâm sàng có giá trị cao. Cần lưu ý rằng việc sử dụng toric IOL trên mắt có bệnh lý bề mặt tiềm ẩn luôn đi kèm rủi ro nếu bệnh lý tái phát hoặc tiến triển.
  • Luôn sử dụng chiếu sáng xiên khi khám tiền phẫu để không bỏ sót các tổn thương bề mặt giác mạc.
  • Ưu tiên xử lý các bệnh lý bề mặt như EBMD hoặc thoái hóa Salzmann trước khi thực hiện phẫu thuật đục thủy tinh thể.
  • Cân nhắc kỹ khả năng tái phát của bệnh lý bề mặt trước khi quyết định đặt IOL cao cấp (toric, multifocal).
  • Đối với bệnh nhân keratoconus, cần đảm bảo sự ổn định về địa hình giác mạc trước khi đặt toric IOL.
  • Sử dụng OCT (Optical Coherence Tomography) như một công cụ hỗ trợ khi bản đồ giác mạc không giải thích được tình trạng loạn thị không đều.

Tài liệu tham khảo:

BS Đoàn Lương Hiền, 2019, Evaluation and Management of Irregular Corneal Astigmatism, YouTube, Video ID: 9kLG9yFHeu4.

Xem thêm