Bài giảng từ kênh BS Đoàn Lương Hiền (2019) về chủ đề đánh giá và quản lý loạn thị giác mạc cao trước phẫu thuật đục thủy tinh thể nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân biệt loạn thị đều và không đều. Việc chẩn đoán chính xác thông qua các công cụ hình ảnh học là bước tiên quyết để tối ưu hóa kết quả thị lực cho bệnh nhân.
Đánh giá bệnh nhân loạn thị cao
Quy trình đánh giá bắt đầu bằng việc khai thác tiền sử sử dụng kính tiếp xúc (contact lens). Bệnh nhân cần ngưng sử dụng kính tiếp xúc mềm trong 2 tuần và kính tiếp xúc cứng (gas permeable) hoặc kính tiếp xúc mềm toric trong 3 tuần trước khi đo sinh trắc học (biometry) để giác mạc trở về độ cong tự nhiên. Việc phân biệt loạn thị do giác mạc hay do thủy tinh thể là yếu tố then chốt. Tác giả khuyến cáo sử dụng bản đồ giác mạc (topography) hoặc cắt lớp giác mạc (tomography) để xác định tính chất loạn thị. Loạn thị đều có thể được điều chỉnh bằng kính gọng hoặc thủy tinh thể nhân tạo (IOL) toric, trong khi loạn thị không đều chỉ có thể được trung hòa hoàn toàn bằng kính tiếp xúc cứng (GP contact lens).
Quản lý loạn thị không đều và bệnh lý bề mặt
Đối với bệnh nhân có loạn thị không đều kèm bệnh lý bề mặt nhãn cầu như loạn dưỡng màng đáy biểu mô (EBMD), việc điều trị bề mặt là ưu tiên hàng đầu. Trong trường hợp cụ thể, bệnh nhân 71 tuổi được thực hiện phẫu thuật cắt bỏ biểu mô giác mạc nông (PTK) và cần chờ đợi từ 6 đến 8 tuần để bề mặt giác mạc ổn định trước khi đo đạc lại các thông số phẫu thuật. Việc theo dõi sự ổn định của các phép đo là bắt buộc; nếu các chỉ số còn dao động, cần tiếp tục tối ưu hóa bề mặt nhãn cầu cho đến khi đạt được sự nhất quán.
Chiến lược chọn IOL cho bệnh nhân keratoconus
Đối với bệnh nhân mắc bệnh giác mạc chóp (keratoconus), việc lựa chọn công suất IOL dựa trên giá trị K trung bình (mean K) được tác giả áp dụng như một quy trình chuẩn hóa để đơn giản hóa việc tính toán. Các thông số mục tiêu được điều chỉnh dựa trên mức độ nghiêm trọng của bệnh lý giác mạc.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Mean K < 48D | Sử dụng K thực tế, mục tiêu -1.00D |
| Mean K 48D - 55D | Sử dụng K thực tế, mục tiêu -1.50D |
| Mean K > 55D | Sử dụng K trung bình 43.25D, mục tiêu -1.80D |
| Thời gian ngưng kính mềm | 2 tuần |
| Thời gian ngưng kính toric/cứng | 3 tuần |
| Loạn thị do phẫu thuật (SIA) | Trung bình 0.12D |
Bình luận: Thông tin theo BS Đoàn Lương Hiền (2019); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa mục tiêu khúc xạ dựa trên kỳ vọng của bệnh nhân. Cần lưu ý rằng việc sử dụng các công thức tính IOL cho giác mạc chóp vẫn là một thách thức và các con số mục tiêu nêu trên mang tính kinh nghiệm cá nhân của diễn giả, cần thận trọng khi áp dụng cho các trường hợp có độ loạn thị cực cao hoặc giác mạc không ổn định.
Kỹ thuật trong phẫu thuật toric IOL
Trong phẫu thuật đặt IOL toric, nguyên tắc "đo hai lần, cắt một lần" được áp dụng nghiêm ngặt. Tác giả ưu tiên kỹ thuật đánh dấu bằng cách tạo vết ấn (indentation) tại vị trí trục cần thiết thay vì sử dụng bút đánh dấu có cánh (winged marker) để tránh sai lệch do bệnh nhân di chuyển. Việc quản lý kỳ vọng của bệnh nhân là yếu tố quyết định sự hài lòng sau phẫu thuật, đặc biệt khi bệnh nhân có nhu cầu duy trì thị lực chất lượng cao bằng kính tiếp xúc cứng sau mổ.
- Luôn kiểm tra tiền sử sử dụng kính tiếp xúc và yêu cầu thời gian ngưng kính đủ dài trước khi đo sinh trắc học.
- Sử dụng bản đồ giác mạc để phân biệt loạn thị đều và không đều trước khi quyết định đặt IOL toric.
- Điều trị triệt để các bệnh lý bề mặt nhãn cầu (như EBMD, khô mắt) trước khi tiến hành đo đạc phẫu thuật.
- Áp dụng quy trình đo đạc nhiều lần để đảm bảo tính nhất quán của các thông số trước khi phẫu thuật.
- Tư vấn rõ ràng với bệnh nhân về kỳ vọng thị lực, đặc biệt là khả năng cần đeo kính hoặc kính tiếp xúc sau phẫu thuật.
Tài liệu tham khảo:
BS Đoàn Lương Hiền, 2019, Evaluation and Management of High Preoperative Corneal Astigmatism, YouTube, Video ID: HkR-CG0fRrw.