Bệnh học kết giác mạc: Viêm kết mạc và U kết mạc

Bs Ngô Hữu Thế
18.10.26
Last Updated

Bài giảng Mednotes 2026 về bệnh học kết giác mạc cung cấp cái nhìn tổng quan về chẩn đoán và quản lý viêm kết mạc (do virus, vi khuẩn) và các khối u kết mạc (OSSN, u sắc tố, lymphoma). Tài liệu nhấn mạnh việc phân biệt các phản ứng kết mạc và tiếp cận điều trị dựa trên lâm sàng.

Viêm kết mạc

Viêm kết mạc nhiễm trùng thường do virus (90% là adenovirus) hoặc vi khuẩn. Phản ứng kết mạc bao gồm nang (thường ở cùng đồ, mạch máu ở chân nang) và nhú (phù không đặc hiệu, mạch máu ở trung tâm nhú). Giả mạc (bản chất là protein từ xác tế bào viêm) cần được bóc để tăng hiệu quả ngấm thuốc và tránh dính mi cầu. Đối với viêm kết mạc do virus, điều trị chủ yếu là nước mắt nhân tạo (4-8 lần/ngày) và kháng sinh dự phòng bội nhiễm nếu cần. Đối với viêm kết mạc do vi khuẩn, kháng sinh phổ rộng (fluorokinolon) được chỉ định, liều 4-6 lần/ngày trong 5-7 ngày. Trường hợp nghi ngờ lậu cầu (diễn tiến nhanh, tiết dịch nhiều), cần nhuộm soi tìm song cầu gram âm và hội chẩn chuyên khoa nhiễm.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ viêm kết mạc do adenovirus90% các trường hợp viêm kết mạc do virus
Tần suất nhỏ nước mắt nhân tạo4-8 lần/ngày
Thời gian điều trị kháng sinh5-7 ngày
Tần suất nhỏ kháng sinh4-6 lần/ngày
Bình luận: Thông tin theo Mednotes, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc phân biệt nang và nhú là kỹ năng lâm sàng quan trọng. Lưu ý rằng việc sử dụng steroid trong viêm kết mạc do virus cần thận trọng do nguy cơ bùng phát vi khuẩn/nấm.

U kết mạc

Các khối u kết mạc thường gặp bao gồm OSSN (tân sản tế bào vẫy bề mặt nhãn cầu), u sắc tố và lymphoma. OSSN thường gặp ở người trung niên (trung bình 56 tuổi), liên quan đến tia UVB và nhiễm trùng (HIV, HPV). Chẩn đoán xác định bằng sinh thiết. Điều trị phẫu thuật kỹ thuật "no touch" cách rìa 2-4mm, phối hợp áp lạnh giúp giảm tỷ lệ tái phát. Hóa trị tại chỗ (5-FU, MMC, interferon alpha-2b) được sử dụng cho các trường hợp u lớn hoặc hỗ trợ sau phẫu thuật. Lymphoma kết mạc thường có hình ảnh "mảng da cá hồi" ở cùng đồ, cần hội chẩn chuyên khoa ung bướu để tầm soát toàn thân.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ tái phát OSSN (phẫu thuật đơn thuần)5-33% (nếu rìa sạch), 56% (nếu rìa có tế bào bất thường)
Tỷ lệ tái phát OSSN (phẫu thuật + áp lạnh)12%
Tỷ lệ chuyển ác của PAM13-46% (nếu có tế bào bất thường)
Tỷ lệ tử vong của melanoma25%
Bình luận: Thông tin theo Mednotes, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng 5-FU 1% pha trong nước muối sinh lý hoặc nước mắt nhân tạo là một lựa chọn điều trị tại chỗ phổ biến tại Việt Nam khi các chế phẩm chuyên dụng không sẵn có.
  • Luôn bóc giả mạc để tránh dính mi cầu và tăng ngấm thuốc.
  • Sử dụng nước mắt nhân tạo không chất bảo quản hoặc có chất bảo quản đều được trong viêm kết mạc virus.
  • Nhuộm fluorescein để xác định rìa khối u trước khi phẫu thuật cắt u.
  • Luôn tầm soát toàn thân đối với các ca nghi ngờ lymphoma kết mạc.
  • Áp lạnh phối hợp phẫu thuật giúp giảm đáng kể tỷ lệ tái phát OSSN.

Tài liệu tham khảo:

Mednotes, 2026, Bệnh học kết giác mạc (1), Kênh Mednotes - Y khoa, Video ID: To25dgM4jfI.

Xem thêm