Tại hội thảo AIOC2026 (2026), chủ đề về bệnh lý hoàng điểm do lực kéo cận thị (Myopic Traction Maculopathy - MTM) đã được thảo luận chi tiết, nhấn mạnh vào sự gia tăng tỷ lệ cận thị cao sau đại dịch COVID-19. Khoảng 33% mắt cận thị có nguy cơ tiến triển thành cận thị nặng, được định nghĩa với sai số khúc xạ từ -6.00D đến -8.00D và chiều dài trục nhãn cầu từ 26mm trở lên, dẫn đến các biến chứng như teo hắc võng mạc, tân mạch và MTM.
Cơ chế bệnh sinh và yếu tố nguy cơ
MTM phát sinh từ sự tương tác giữa chiều dài trục nhãn cầu kéo dài và các lực kéo cơ học tại vùng hoàng điểm. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm chiều dài trục nhãn cầu tăng, sự hiện diện của staphyloma (lồi sau) vùng cực sau và sự vắng mặt của hình dạng hoàng điểm hình vòm (dome-shaped macula). Hình ảnh MRI và OCT cho thấy sự khác biệt rõ rệt: khi có staphyloma vùng cực sau, nguy cơ xuất hiện tách lớp võng mạc (schisis) và MTM tăng cao, trong khi staphyloma bên (lateral staphyloma) thường không đi kèm với các dấu hiệu kéo này.
Phân loại và dàn dựng MTM
Hệ thống phân loại của Dr. Parolini et al. được sử dụng để đánh giá cả giai đoạn và mức độ của MTM, giúp tiên lượng thị lực và lựa chọn phương pháp điều trị. Hệ thống này kết hợp các giai đoạn từ 1 đến 4 với các đặc điểm hình thái (ABC):
- Giai đoạn 1A: Tách lớp võng mạc trong và ngoài.
- Giai đoạn 2: Tách lớp võng mạc chủ yếu ở lớp ngoài.
- Giai đoạn 3: Bong võng mạc khu trú tại trung tâm hoàng điểm.
- Giai đoạn 4: Bong võng mạc toàn bộ vùng cực sau.
- Hệ thống ABC: A (cấu trúc bình thường), B (lỗ hoàng điểm phiến - lamellar macular hole), C (lỗ hoàng điểm toàn bộ - full thickness macular hole).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ mắt cận thị tiến triển thành cận thị nặng | 33% |
| Định nghĩa cận thị nặng (khúc xạ) | -6.00D đến -8.00D |
| Định nghĩa cận thị nặng (trục nhãn cầu) | 26mm trở lên |
| Thị lực giai đoạn 1A, 1B | 6/9 đến 6/15 |
| Thị lực giai đoạn 4C | 6/60 |
| Ngưỡng thị lực chỉ định phẫu thuật | Dưới 20/50 |
Chiến lược can thiệp phẫu thuật
Quyết định phẫu thuật dựa trên triệu chứng lâm sàng, sự tiến triển của kích thước tổn thương, sự hiện diện của lỗ hoàng điểm hoặc dịch dưới võng mạc. Phẫu thuật đặt đai hoàng điểm (macular buckle) được chỉ định cho các trường hợp có bong võng mạc, trong khi cắt dịch kính (Pars Plana Vitrectomy - PPV) được ưu tiên cho các trường hợp có lỗ hoàng điểm. Kỹ thuật đặt đai hoàng điểm sử dụng chỉ 6-0 polypropylene và hệ thống giữ kim loại với cáp quang hỗ trợ để định vị chính xác dưới kính hiển vi. Các biến chứng tiềm ẩn bao gồm lồi đai (buckle extrusion), song thị (diplopia), xuất huyết hắc mạc, thay đổi tưới máu hắc mạc, trượt cơ và thủng củng mạc.
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh sự khác biệt giữa việc ưu tiên PPV đơn thuần so với kết hợp đai hoàng điểm. Hạn chế của PPV là không giải quyết được yếu tố giải phẫu là staphyloma vùng cực sau, vốn là nguyên nhân gây lực kéo dai dẳng. Việc lựa chọn kỹ thuật cần cá thể hóa dựa trên kinh nghiệm phẫu thuật viên và đặc điểm hình thái OCT của từng bệnh nhân.
Các điểm thay đổi thực hành lâm sàng:
- Theo dõi sát các giai đoạn sớm (1A, 1B, 2A) bằng OCT định kỳ.
- Chỉ định phẫu thuật khi thị lực giảm dưới 20/50 hoặc có bằng chứng bong võng mạc/lỗ hoàng điểm.
- Cân nhắc đặt đai hoàng điểm cho các trường hợp có bong võng mạc do lực kéo.
- Kết hợp PPV và đai hoàng điểm trong các trường hợp lỗ hoàng điểm phức tạp.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Chitaranjan Mishra, 2026, Myopic Traction Maculopathy, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: ODbrACLcMHk.