Bệnh lý võng mạc di truyền: Đặc điểm lâm sàng và tư vấn di truyền

Bs Ngô Hữu Thế
13.10.26
Last Updated

Bệnh lý võng mạc di truyền là nhóm bệnh lý phức tạp với biểu hiện lâm sàng đa dạng, đòi hỏi bác sĩ nhãn khoa cần nắm vững đặc điểm hình thái và cơ chế di truyền để tư vấn cho bệnh nhân. Trong thực hành lâm sàng, việc chẩn đoán chính xác và tư vấn di truyền đóng vai trò then chốt trong quản lý bệnh nhân.

Đại cương và phân loại bệnh lý võng mạc di truyền

Bệnh lý võng mạc di truyền bao gồm nhiều thể bệnh khác nhau, trong đó bệnh Best (Best vitelliform macular dystrophy - VMD2) là một ví dụ điển hình. Bệnh Best thường liên quan đến đột biến gen trên nhiễm sắc thể 11. Đặc điểm lâm sàng của bệnh thường xuất hiện sớm ở lứa tuổi trẻ em và thiếu niên, tổn thương thường đối xứng hai bên. Hình ảnh điển hình trên lâm sàng là tổn thương dạng "lòng đỏ trứng" (egg-yolk lesion) ở vùng hoàng điểm, có hình tròn hoặc tương đối tròn, bờ không sắc nét, kích thước tương đối lớn. Theo thời gian, tổn thương có thể vỡ ra, tạo thành hình ảnh giả tiền phòng, sau đó lắng đọng các sắc tố vàng và teo đi, tạo thành sẹo xơ.

Chẩn đoán và cận lâm sàng

Việc chẩn đoán dựa vào thăm khám lâm sàng kết hợp với các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như chụp ảnh đáy mắt và điện võng mạc (Electroretinogram - ERG). Trên điện võng mạc, bệnh nhân có thể có giảm sóng b hoặc sóng b kéo dài. Chụp huỳnh quang (Fluorescein angiography - FA) có thể cho thấy các chấm tăng huỳnh quang không đều ở vùng tổn thương. Một số bệnh lý khác như loạn dưỡng Bắc Carolina (North Carolina macular dystrophy) cũng được nhắc đến với các đặc điểm di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường. Việc phân biệt các bệnh lý này đòi hỏi sự kết hợp giữa thăm khám hình thái và xét nghiệm gen.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Loại bệnh lýBệnh lý võng mạc di truyền
Gen liên quan bệnh BestNhiễm sắc thể 11
Đặc điểm tổn thương BestDạng lòng đỏ trứng, đối xứng hai bên
Điện võng mạc (ERG)Giảm sóng b hoặc sóng b kéo dài
Tư vấn di truyềnCần thiết cho bệnh nhân và gia đình
Bình luận: Tài liệu cung cấp cái nhìn tổng quan về bệnh lý võng mạc di truyền, tập trung vào bệnh Best. Hạn chế của tài liệu là thiếu các số liệu cụ thể về cỡ mẫu nghiên cứu hoặc tỷ lệ mắc bệnh trong quần thể tại Việt Nam. Các thông tin về điều trị còn mang tính định hướng, chưa có phác đồ cụ thể.
  • Tư vấn di truyền là bắt buộc đối với bệnh nhân mắc các bệnh lý võng mạc di truyền.
  • Cần thực hiện xét nghiệm gen để xác định chính xác đột biến, hỗ trợ chẩn đoán và tiên lượng.
  • Theo dõi định kỳ bằng các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như OCT để đánh giá tiến triển tổn thương.
  • Hướng dẫn bệnh nhân tránh các ngành nghề đòi hỏi thị lực cao hoặc hạn chế đi lại bằng phương tiện cá nhân khi thị trường bị thu hẹp.

Tài liệu tham khảo:

COLORFUL PRISM, 2022, BỆNH LÝ VÕNG MẠC DI TRUYỀN, YouTube, Video ID: f1WgqHEceG4

Xem thêm