Chấn thương mắt là nguyên nhân hàng đầu gây giảm thị lực một mắt, đặc biệt ở nam giới trẻ tuổi. Các tổn thương phần sau nhãn cầu do chấn thương xuyên hoặc chấn thương đụng dập (contusion) có diễn biến phức tạp, có thể xuất hiện ngay lập tức hoặc muộn sau chấn thương.
Cơ chế bệnh sinh
Cơ chế cơ học bao gồm sự ép dẹp nhãn cầu làm giãn đường kính ngang, gây sóng phản hồi kéo dài nhãn cầu, dẫn đến tổn thương vùng nền dịch kính. Cơ chế vận mạch (vascular mechanism) xảy ra do mạch máu co thắt phản ứng, sau đó là viêm, phù, giãn mạch và thoát mạch gây hoại tử tổ chức. Sự tăng sinh dịch kính võng mạc (proliferative vitreoretinopathy - PVR) hình thành do các tế bào xơ xâm nhập vào buồng dịch kính, sử dụng khung Collagen làm giá thể để co kéo võng mạc.
Dữ liệu lâm sàng
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỉ lệ nhổ nền dịch kính sau chấn thương đụng dập | 25,9% |
| Tỉ lệ viêm mủ nội nhãn (endophthalmitis) do chấn thương xuyên | 5-14% |
| Tỉ lệ viêm mủ nội nhãn do chấn thương xuyên tại Việt Nam | 24,5% |
| Tỉ lệ tác nhân phối hợp trong viêm mủ nội nhãn (nghiên cứu tại Việt Nam) | 3,7% |
| Tỉ lệ xuất huyết dịch kính trong chấn thương | 1/3 số mắt bị chấn thương |
| Tỉ lệ bong võng mạc do rách khổng lồ (giant retinal tear) sau chấn thương | 20% |
Bình luận: Tài liệu cung cấp cái nhìn tổng quan về các tổn thương dịch kính võng mạc sau chấn thương. Cần lưu ý rằng các số liệu về tỉ lệ viêm mủ nội nhãn và tác nhân gây bệnh được trích dẫn từ các nghiên cứu quan sát đơn trung tâm hoặc báo cáo lâm sàng, do đó mức độ bằng chứng không cao bằng các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên (RCT). Việc thiếu nhóm chứng trong các nghiên cứu này là một hạn chế cần cân nhắc khi áp dụng vào thực hành lâm sàng.
Thay đổi thực hành lâm sàng
- Luôn thăm khám võng mạc chu biên có ấn củng mạc (scleral depression) để phát hiện sớm các tổn thương như nhổ nền dịch kính.
- Chủ động tiêm kháng sinh nội nhãn dự phòng cho các trường hợp chấn thương xuyên có yếu tố nguy cơ cao.
- Cân nhắc cắt dịch kính sớm trong các trường hợp chấn thương nặng (thang điểm OTS thấp) để loại bỏ khung sườn tăng sinh và máu, giảm nguy cơ PVR.
- Sử dụng siêu âm B (B-scan) định kỳ để theo dõi tình trạng võng mạc khi môi trường trong suốt bị cản trở bởi xuất huyết dịch kính.
- Băng kín hai mắt trong giai đoạn cấp của rách võng mạc hình móng ngựa để hạn chế cử động mắt, giảm nguy cơ tiến triển bong võng mạc.
Tài liệu tham khảo:
COLORFUL PRISM, 2024, Các tổn thương dịch kính và võng mạc sau chấn thương, YouTube, Video ID: 9q9HG7ivN-Y