Hội thảo trực tuyến WSPOS 2025 về nhược thị (amblyopia) đã cập nhật các chiến lược điều trị mới, nhấn mạnh nhược thị không chỉ là bệnh lý đơn nhãn mà là rối loạn phát triển thị giác với sự tái tổ chức vỏ não. Các phương pháp điều trị hiện đại tập trung vào việc thúc đẩy tính dẻo của vỏ não (corticoplasticity) và cải thiện tương tác hai mắt.
Các phương pháp điều trị dược lý
Điều trị dược lý cho nhược thị được chia thành ba nhóm chính: tác động tại chỗ (penalization), tác động lên hệ thần kinh trung ương (điều hòa hệ GABAergic hoặc tăng cường chất dẫn truyền thần kinh như dopamine, serotonin, acetylcholine) và tác động tại võng mạc. Atropine vẫn là lựa chọn dược lý được chứng minh hiệu quả, với nghiên cứu PEDIG năm 2002 xác nhận hiệu quả tương đương với che mắt (occlusion) trong nhược thị mức độ trung bình. Các thuốc khác như levodopa, fluoxetine, citicoline đã được nghiên cứu nhưng hiện không được khuyến cáo thường quy do hiệu quả ngắn hạn hoặc tác dụng phụ.
Kích thích não không xâm lấn
Kỹ thuật kích thích não không xâm lấn (non-invasive brain stimulation) đang được nghiên cứu như một phương pháp hỗ trợ để mở ra các cửa sổ dẻo thần kinh. Hai kỹ thuật chính bao gồm kích thích điện xuyên sọ (tDCS) và kích thích từ xuyên sọ (TMS). Các nghiên cứu cho thấy tDCS anodal có thể làm tăng tính hưng phấn vỏ não và cải thiện độ nhạy tương phản (contrast sensitivity) ở bệnh nhân nhược thị người lớn, tuy nhiên hiệu quả chỉ mang tính tạm thời (khoảng 24 giờ). Hiện tại, phương pháp này vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu và chưa sẵn sàng cho thực hành lâm sàng thường quy.
Điều trị kết hợp và tương lai
Các phương pháp điều trị kết hợp, như kết hợp che mắt với liệu pháp dioptic (dioptic therapy) hoặc các bài tập dựa trên trò chơi kỹ thuật số, đang được chú trọng để cải thiện sự tuân thủ và kết quả thị giác hai mắt. Nghiên cứu ATS 11 đã đánh giá việc kết hợp che mắt và atropine, cho thấy kết quả khả quan trong việc cải thiện thị lực. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa điều trị dựa trên độ tuổi, mức độ nhược thị và sự tuân thủ của bệnh nhân.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Hiệu quả Atropine | Tương đương che mắt trong nhược thị trung bình (PEDIG 2002) |
| Tác dụng phụ Atropine | Sợ ánh sáng và mờ nhìn gần |
| Hiệu quả Levodopa | Lợi ích ngắn hạn và không bền vững |
| Thời gian hiệu quả tDCS | Khoảng 24 giờ |
| Tỷ lệ nhược thị không cải thiện | 70-90% bệnh nhân có thị lực < 20/40 (tài liệu không nêu cỡ mẫu) |
Bình luận: Các phương pháp mới như kích thích não và liệu pháp dioptic cho thấy tiềm năng lớn trong việc điều trị nhược thị ở người lớn và trẻ lớn, nhóm đối tượng vốn khó đạt kết quả với các phương pháp truyền thống. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất hiện nay là sự thiếu hụt các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên (RCT) quy mô lớn để xác định phác đồ tối ưu. Việc áp dụng các công nghệ này cần cân nhắc đến tính khả thi, chi phí và sự tuân thủ của bệnh nhân trong thực tế lâm sàng.
- Ưu tiên điều trị nhược thị bằng các phương pháp đã được chứng minh (che mắt, atropine) là nền tảng.
- Cân nhắc liệu pháp dioptic hoặc bài tập kỹ thuật số như phương pháp hỗ trợ cho các trường hợp nhược thị kháng trị hoặc không tuân thủ che mắt.
- Cá thể hóa phác đồ điều trị dựa trên sự tuân thủ và điều kiện tiếp cận của bệnh nhân.
- Theo dõi sát sao thị lực và khả năng hợp tác của trẻ trong quá trình điều trị.
- Cần thận trọng với các phương pháp mới, chỉ áp dụng khi có bằng chứng lâm sàng vững chắc.
Tài liệu tham khảo:
WSPOS, 2025, WSPOS Worldwide Webinars - Webinar #8, Season 6 - New Treatment of Amblyopia, WSPOS Official, Video ID: li0P4c1A-PE.