Cập nhật lâm sàng trong nhãn khoa: Lao mắt, Torticollis và các bệnh lý hiếm gặp

Bs Ngô Hữu Thế
30.10.26
Last Updated

Khóa học hướng dẫn AIOC 2026 IC496 (2026) về nhãn khoa tạo hình (Oculoplasty) đã trình bày các tiếp cận lâm sàng đối với bệnh lao mắt, quản lý torticollis và xử trí các ca bệnh hiếm gặp như ectopic cilia. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán sớm và phối hợp đa chuyên khoa để bảo tồn thị lực cho bệnh nhân.

Lao mắt và quản lý hệ thống

Lao mắt là một bệnh lý nghiêm trọng đòi hỏi sự chú ý đặc biệt. Tại Gujarat, trong vòng 3 năm đã ghi nhận 400.000 ca bệnh. Các triệu chứng toàn thân bao gồm sốt, ho, chán ăn và sụt cân. Biểu hiện tại mắt thường gặp là viêm màng bồ đào (uveitis). Các xét nghiệm cơ bản bao gồm CBC, FBS, PPBS, xét nghiệm giang mai, Mantoux, cấy đờm và xét nghiệm mới nhất là TB Gold. Chẩn đoán hình ảnh bao gồm X-quang ngực, CT scan, PET scan và siêu âm bụng. Trong các ca khó, cần thực hiện nội soi phế quản để lấy mẫu đờm.

Điều trị lao mắt bao gồm điều trị tại chỗ bằng kháng sinh (như moxifloxacin), steroid (như prednisolone), thuốc liệt điều tiết (cycloplegic) để làm dịu mắt và thuốc hạ nhãn áp (antiglaucoma). Điều trị hệ thống tuân thủ chương trình loại trừ lao quốc gia (NTEP) với phác đồ 4 thuốc trong 2 tháng đầu và 3 thuốc trong 4 tháng tiếp theo. Việc tuân thủ điều trị trong 6 tháng là bắt buộc để tránh lao kháng thuốc.

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 IC496, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng steroid tại chỗ trong lao mắt cần thận trọng và phải phối hợp chặt chẽ với điều trị lao hệ thống để tránh làm trầm trọng thêm tình trạng nhiễm trùng.

Quản lý Torticollis (vẹo cổ)

Torticollis (vẹo cổ) là một tình trạng loạn trương lực cơ (dystonic condition), thường gặp ở trẻ em hơn người lớn, có thể là bẩm sinh hoặc mắc phải. Torticollis do mắt (ocular torticollis) là một dạng nghiêng đầu do nguyên nhân nhãn khoa, không phải do cơ xương khớp hay thần kinh. Việc đánh giá cần bao gồm tiền sử sinh, tiền sử chấn thương và các nghiệm pháp vận nhãn (motility test), kiểm tra độ lệch nhãn cầu ở các hướng nhìn. Các phương pháp chẩn đoán bao gồm đo độ lệch, biểu đồ song thị (diplopia charting) và nghiệm pháp lực đẩy (force duction test). Điều trị có thể bắt đầu bằng kính lăng kính (prism) hoặc vật lý trị liệu trước khi cân nhắc phẫu thuật.

Ca bệnh hiếm gặp: Ectopic Cilia và Cutaneous Horn

Ectopic cilia (lông mi lạc chỗ) là một bất thường hiếm gặp. Ca bệnh được báo cáo là một bé gái 9 tuổi với tiền sử chấn thương bút chì 2 tháng trước, có dị vật đen 1x1 mm ở kết mạc sụn mi trên. Phẫu thuật loại bỏ dị vật dưới gây tê tại chỗ cho thấy các búi lông mi. Chẩn đoán phân biệt bao gồm aspergiloma kết mạc, nốt ruồi (nevus) và u máu mao mạch (capillary hemangioma). Ngoài ra, báo cáo còn đề cập đến trường hợp sừng da (cutaneous horn) ở bệnh nhân nam 65 tuổi, được xử trí bằng phẫu thuật cắt bỏ hình ngũ giác (pentagonal excision).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Số ca lao tại Gujarat (3 năm)400.000 ca
Thời gian điều trị lao hệ thống6 tháng
Kích thước dị vật ectopic cilia1x1 mm
Số lượng búi lông mi loại bỏ5 tufts
Kích thước sừng da (cutaneous horn)40 mm chiều dài, 8 mm chiều rộng
Đường kính đáy sừng da10 mm
  • Luôn kiểm tra kỹ tiền sử chấn thương trong các ca dị vật kết mạc không rõ nguyên nhân.
  • Phối hợp vật lý trị liệu sớm cho bệnh nhân torticollis trước khi quyết định phẫu thuật.
  • Tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị lao hệ thống để tránh kháng thuốc.
  • Ghi chép và báo cáo các ca bệnh hiếm gặp để đóng góp vào y văn.

Tài liệu tham khảo:

Ashish Sha, Narendra Warmi, Sria Sa, 2026, AIOC 2026 IC496 Oculoplasty 2025, aioseditorproceedings, Video ID: jkMUe5TzNE4.

Xem thêm