Chẩn đoán tổn thương di căn hắc mạc từ ung thư phổi ở bệnh nhân nam 46 tuổi

Bs Ngô Hữu Thế
10.10.26
Last Updated

Bệnh nhân nam 46 tuổi đến khám vì nhìn mờ mắt trái 1 tuần, thị lực mắt trái giảm còn 8/10 trong khi mắt phải đạt 10/10 và không đau nhức. Khám đáy mắt và chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu giúp phát hiện tổn thương di căn hắc mạc thứ phát từ ung thư phổi đã điều trị hóa chất.

Cơ chế vi tuần hoàn và di căn hắc mạc

Hắc mạc là cấu trúc giàu mạch máu nhất trong mắt, nhận lưu lượng máu lớn từ hệ thống động mạch mi. Do đó, đây là vị trí ưa thích cho các tế bào ung thư di căn từ các cơ quan xa, đặc biệt là ung thư phổi ở nam giới và ung thư vú ở nữ giới. Sự xâm nhập của tế bào ác tính vào mạng lưới mao mạch hắc mạc gây dày hắc mạc khu trú, phá hủy cấu trúc biểu mô sắc tố võng mạc và tăng tính thấm thành mạch. Sự thoát dịch từ hắc mạc qua lớp biểu mô sắc tố bị tổn thương dẫn đến hiện tượng bong võng mạc thanh dịch thứ phát tại vùng hoàng điểm, gây giảm thị lực tiến triển.

Thực thể lâm sàng và kết quả cận lâm sàng

Soi đáy mắt trái ghi nhận khối lồi màu vàng cam không đều (dạng vỏ cam) ở phía trên võng mạc kèm dịch thanh dịch hoàng điểm. Mắt phải có hình ảnh soi đáy mắt và hệ thống mạch máu hoàn toàn bình thường.

Chỉ số / Kết cụcKết quả theo tài liệu
Đối tượng / Tuổi / Giới1 bệnh nhân nam, 46 tuổi
Thị lực mắt phải (OD)10/10, mắt bình thường
Thị lực mắt trái (OS)8/10, nhìn mờ 1 tuần, không đau nhức
Soi đáy mắt tráiKhối lồi phía trên màu vàng cam nham nhở, kèm bong thanh dịch hoàng điểm
Cắt lớp vi tính quang học (Optical Coherence Tomography - OCT)Dịch trong dưới võng mạc hoàng điểm, lớp biểu mô sắc tố nham nhở, hắc mạc dày tăng phản xạ
Chụp mạch huỳnh quang (Fundus Fluorescein Angiography - FFA)Thì sớm giảm huỳnh quang; thì muộn (23–35 giây) tăng huỳnh quang không đều dạng lỗ rỗ
Siêu âm B (B-scan)Tổn thương dẹt, tăng âm không đồng đều, không có hình nấm
Tiền sử nội khoa toàn thânUng thư phổi đã điều trị hóa chất
Chẩn đoán xác định cuối cùngDi căn hắc mạc từ ung thư phổi
Tỷ lệ biến chứng / Tử vongtài liệu không nêu
Thời gian theo dõi sau điều trịtài liệu không nêu

Bình luận: Ca lâm sàng đơn lẻ này minh họa quy trình chẩn đoán phân biệt từng bước đối với tổn thương gồ hắc mạc kèm dịch thanh dịch hoàng điểm. Các điểm cạm bẫy lâm sàng cần lưu ý bao gồm:

  • Nhầm lẫn với Bệnh hắc võng mạc trung tâm thanh dịch: Bong thanh dịch hoàng điểm có thể gây chẩn đoán nhầm ban đầu. Tuy nhiên, soi đáy mắt chu biên phát hiện khối tổn thương màu vàng nham nhở và hình ảnh hắc mạc dày lan tỏa trên OCT giúp loại trừ bệnh lý này.
  • Phân biệt với U mạch hắc mạc: U mạch hắc mạc thường tăng huỳnh quang rất sớm ngay thì động mạch hắc mạc và duy trì cường độ. Ngược lại, tổn thương di căn ở ca này biểu hiện giảm huỳnh quang thì sớm và chỉ tăng huỳnh quang không đều ở thì muộn.
  • Phân biệt với U hắc tố hắc mạc (Choroidal Melanoma - CM): CM điển hình có độ cao khối lớn (thường >6mm trên siêu âm), dạng hình nấm phá vỡ màng Bruch và giảm âm nội khối. Tổn thương ở ca bệnh này có dạng dẹt và tăng âm không đều trên siêu âm B, hướng tới u di căn.
  • Hạn chế bằng chứng: Dữ liệu xuất phát từ một bài giảng ca lâm sàng đơn lẻ (n=1), không có dữ liệu thống kê hay nhóm chứng. Dù vậy, bài học lâm sàng cốt lõi là luôn chủ động khai thác tiền sử ác tính toàn thân khi tiếp cận bệnh nhân có khối gồ hắc mạc.

Thay đổi thực hành lâm sàng

  • Khám toàn diện đáy mắt: Không chỉ tập trung vào vùng hoàng điểm khi có dịch thanh dịch; bắt buộc soi kỹ vùng chu biên để phát hiện các khối gồ hắc mạc kèm theo.
  • Kết hợp đa phương thức chẩn đoán hình ảnh: Phối hợp OCT, FFA và siêu âm B để đánh giá toàn diện hình thái, độ dày hắc mạc và đặc điểm mạch máu của khối u.
  • Rà soát tiền sử và tầm soát toàn thân: Khai thác kỹ tiền sử ung thư (đặc biệt là ung thư phổi ở nam và ung thư vú ở nữ); chỉ định chụp CT/MRI toàn thân hoặc sọ não để tìm tổn thương nguyên phát hoặc di căn khác.
  • Tối ưu quy trình chụp FFA thì sớm: Chuẩn bị đường truyền và lấy nét máy chụp trước khi tiêm thuốc để bắt kịp thì hắc mạc (10–15 giây đầu), hỗ trợ chẩn đoán phân biệt u mạch hắc mạc.

Tài liệu tham khảo:

COLORFUL PRISM. (2022). CA LÂM SÀNG. YouTube Video ID: A5d1wb2bk10.

Xem thêm