Chẩn đoán và điều trị Glaucoma góc đóng nguyên phát: Cập nhật cơ chế và quản lý lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
25.10.26
Last Updated

Chương trình đào tạo y khoa liên tục năm 2021 với chủ đề cập nhật chẩn đoán và điều trị Glaucoma đã cung cấp cái nhìn tổng quan về bệnh lý Glaucoma góc đóng nguyên phát, một nguyên nhân mù lòa thứ hai sau đục thủy tinh thể. Theo dữ liệu toàn cầu năm 2020, có khoảng 76 triệu người mắc bệnh và con số này dự kiến tăng lên 111 triệu vào năm 2040, đặc biệt tại khu vực Châu Phi và Châu Á.

Tổng quan về Glaucoma góc đóng

Glaucoma góc đóng là nguyên nhân hàng đầu gây mất thị lực không hồi phục. Bệnh cảnh lâm sàng và hình thái của bệnh thay đổi tùy theo độ tuổi, chủng tộc và khu vực địa lý. Trong khi Glaucoma góc mở phổ biến hơn ở các nước phương Tây, Glaucoma góc đóng lại gặp nhiều hơn ở các nước Châu Á. Việc chẩn đoán và điều trị hiện nay đã có nhiều tiến bộ nhờ sự hiểu biết sâu sắc hơn về cơ chế bệnh sinh và sự ra đời của các thuốc mới, giúp kiểm soát nhãn áp (IOP - Intraocular Pressure) hiệu quả hơn để bảo tồn chức năng thị giác.

Cơ chế bệnh sinh của Glaucoma góc đóng

Cơ chế bệnh sinh của Glaucoma góc đóng rất phức tạp. Kinh điển nhất là cơ chế nghẽn đồng tử (pupillary block), nơi thủy dịch bị cản trở lưu thông từ hậu phòng ra tiền phòng. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng cơ chế này chỉ chiếm khoảng 35% trường hợp. Các cơ chế khác bao gồm: cơ chế do giãn đồng tử, do nhiễm độc từ, do vị trí thủy tinh thể bị đẩy ra trước, và thủy dịch lạc hướng (aqueous misdirection). Đặc biệt, sự tiếp xúc giữa mống mắt và thủy tinh thể tại diện bờ đồng tử đóng vai trò quan trọng trong việc gây nghẽn đường dẫn truyền thủy dịch.

Phân loại và chẩn đoán

Phân loại mới từ năm 2002 dựa trên đánh giá hình thái góc tiền phòng giúp phân biệt rõ hơn các nhóm bệnh nhân. Khoảng 22% bệnh nhân nghi ngờ góc đóng sẽ chuyển dạng thành Glaucoma góc đóng nguyên phát sau 5 năm. Chỉ khi có tổn thương thần kinh thị giác hoặc thị trường mới được chẩn đoán xác định là Glaucoma góc đóng nguyên phát, với tỷ lệ chuyển biến khoảng 28,5% sau 5 năm từ giai đoạn nghi ngờ góc đóng. Các phương tiện chẩn đoán hiện đại như chụp OCT (Optical Coherence Tomography) phần trước nhãn cầu và UBM (Ultrasound Biomicroscopy) đóng vai trò quan trọng trong việc xác định cơ chế bệnh sinh chính xác.

Chiến lược điều trị

Điều trị Glaucoma góc đóng tập trung vào việc kiểm soát nhãn áp và giải phóng góc tiền phòng. Trong giai đoạn cấp tính, cần sơ cứu bằng cách cho bệnh nhân nằm yên tĩnh, tránh cúi đầu, sử dụng thuốc hạ nhãn áp như acetazolamid. Tuyệt đối tránh các thuốc nhóm prostaglandins trong giai đoạn này. Các phương pháp phẫu thuật bao gồm laser tạo hình mống mắt, phẫu thuật cắt bè củng mạc, hoặc phẫu thuật lấy thủy tinh thể kết hợp với các thủ thuật giải phóng góc. Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào cơ chế bệnh sinh cụ thể của từng bệnh nhân.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Ước tính bệnh nhân toàn cầu (2020)76 triệu người
Dự báo bệnh nhân toàn cầu (2040)111 triệu người
Tỷ lệ chuyển từ nghi ngờ góc đóng sang góc đóng nguyên phát (sau 5 năm)22%
Tỷ lệ chuyển từ góc đóng nguyên phát sang Glaucoma góc đóng (sau 5 năm)28,5%
Tỷ lệ cơ chế nghẽn đồng tử35% trường hợp
Tỷ lệ cơ chế do vị trí thủy tinh thể17% trường hợp
Bình luận: Thông tin theo CME Chẩn đoán & Điều trị Glaucoma góc đóng nguyên phát, 2021; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tài liệu nhấn mạnh sự chuyển dịch từ quan điểm chỉ tập trung vào cơ chế nghẽn đồng tử sang việc đánh giá đa cơ chế, đặc biệt là vai trò của thủy tinh thể và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như UBM/OCT. Cần lưu ý việc sử dụng thuốc hạ nhãn áp phải cá thể hóa theo cơ chế bệnh sinh.
  • Kiểm soát nhãn áp toàn diện là mục tiêu then chốt để bảo tồn thị lực.
  • Cần đánh giá kỹ cơ chế bệnh sinh (nghẽn đồng tử, thủy tinh thể, hay thủy dịch lạc hướng) trước khi quyết định phẫu thuật.
  • Tránh sử dụng thuốc nhóm prostaglandins trong giai đoạn cấp tính của Glaucoma góc đóng.
  • Sử dụng các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như OCT/UBM để hỗ trợ chẩn đoán chính xác.
  • Theo dõi sát bệnh nhân sau phẫu thuật để phát hiện sớm các biến chứng như xẹp tiền phòng hoặc tăng nhãn áp thứ phát.

Tài liệu tham khảo:

Nguyễn Xuân Tịnh, Nguyễn Đình Nhân, Bùi Thị Vân Anh, 2021, CME Chẩn đoán & Điều trị Glaucoma góc đóng nguyên phát, Chương trình đào tạo y khoa liên tục 2021, Video ID: VPJHHCXvJ9U.

Xem thêm