Chẩn đoán và điều trị tổn thương thận cấp: Tổng quan lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
18.10.26
Last Updated

Bài giảng từ Mednotes - Y khoa (2026) về chủ đề chẩn đoán và điều trị tổn thương thận cấp (Acute Kidney Injury - AKI) cung cấp cái nhìn tổng quan về định nghĩa, cơ chế bệnh sinh và tiếp cận lâm sàng. Tổn thương thận cấp được định nghĩa là tình trạng giảm chức năng thận đột ngột trong vòng vài giờ đến vài ngày, dẫn đến ứ đọng các sản phẩm bài tiết như ure và creatinin.

Định nghĩa và phân loại tổn thương thận cấp

Tổn thương thận cấp là một hội chứng đặc trưng bởi tình trạng giảm nhanh độ lọc cầu thận (Glomerular Filtration Rate - GFR). Việc hồi phục chức năng thận phụ thuộc vào căn nguyên bệnh thận có trước và tính kịp thời của điều trị. Ví dụ, trong trường hợp tiêu chảy mất nước, truyền dịch kịp thời có thể giúp hồi phục chức năng thận. Ngược lại, viêm cầu thận tiến triển nhanh (Rapidly Progressive Glomerulonephritis - RPGN) thể liềm chỉ có 50% khả năng điều trị khỏi. Tổn thương thận cấp có thể xảy ra trên thận bình thường hoặc trên nền bệnh thận mạn tính (Chronic Kidney Disease - CKD), làm tình trạng nặng nề hơn.

Chỉ số sinh hóa trong chẩn đoán

Creatinin huyết thanh là chỉ số phổ biến nhưng có nhược điểm là tăng chậm hơn so với biến cố thực tế. Inulin là tiêu chuẩn vàng để đo GFR nhưng phức tạp và đắt tiền. Cystatin C là một protein được tạo ra bởi tế bào có nhân, phản ánh GFR chính xác và sớm hơn creatinin, tuy nhiên chi phí xét nghiệm rất cao (có thể gấp 10 lần creatinin). BUN (Blood Urea Nitrogen) phản ánh nồng độ nitơ trong ure, có thể tăng do tăng dị hóa, xuất huyết tiêu hóa hoặc sử dụng liều cao corticosteroid, và giảm trong chế độ ăn ít protein hoặc bệnh gan nặng.

Tiêu chuẩn chẩn đoán

Tiêu chuẩn RIFLE dựa trên GFR và thể tích nước tiểu. Tiêu chuẩn KDIGO (2010) chẩn đoán AKI khi có ít nhất một trong các tiêu chuẩn: tăng creatinin huyết thanh ≥ 0,3 mg/dL trong vòng 48 giờ, hoặc tăng creatinin huyết thanh ≥ 1,5 lần so với baseline trước đó 7 ngày, hoặc thể tích nước tiểu < 0,5 mL/kg/giờ trong vòng 6 giờ.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ AKI mắc phải trong cộng đồng1% bệnh nhân nhập viện
Tỷ lệ tử vong AKI tại ICU (không chạy thận)72%
Tỷ lệ tử vong AKI tại ICU (có chạy thận)90%
Tỷ lệ tử vong AKI tại bệnh viện (không ICU)32%
Nguyên nhân trước thận55-60%
Nguyên nhân tại thận35-40%
Nguyên nhân sau thận< 5%
Bình luận: Thông tin theo Mednotes - Y khoa, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Cần lưu ý rằng việc chẩn đoán AKI dựa trên creatinin có thể bị nhiễu bởi khối lượng cơ, tình trạng dinh dưỡng và các thuốc ảnh hưởng đến bài tiết creatinin.

Tiếp cận nguyên nhân và điều trị

Nguyên nhân trước thận bao gồm giảm thể tích nội mạch thực sự (mất nước, mất máu), giảm thể tích nội mạch hữu hiệu (suy tim, xơ gan) và thay đổi huyết động học trong thận (thuốc ức chế men chuyển, thuốc ức chế thụ thể, NSAIDs). Nguyên nhân tại thận thường do hoại tử ống thận cấp (Acute Tubular Necrosis - ATN) hoặc viêm thận kẽ cấp. Nguyên nhân sau thận do tắc nghẽn đường tiết niệu (sỏi, u, phì đại tiền liệt tuyến). Việc chẩn đoán cần hỏi bệnh sử kỹ, khám lâm sàng và các xét nghiệm cơ bản như tổng phân tích nước tiểu, siêu âm bụng.

  • Luôn kiểm tra tiền sử dùng thuốc, đặc biệt là NSAIDs và thuốc ức chế hệ RAAS ở bệnh nhân có nguy cơ giảm tưới máu thận.
  • Siêu âm là phương tiện đầu tay để loại trừ nguyên nhân sau thận (ứ nước).
  • Tỷ số BUN/Creatinin > 20 gợi ý nguyên nhân trước thận.
  • Theo dõi sát thể tích nước tiểu mỗi giờ ở bệnh nhân nặng.
  • Cần tìm mọi nguyên nhân gây thiếu máu hoặc suy thận trước khi kết luận bệnh thận mạn.

Tài liệu tham khảo:

Mednotes - Y khoa, 2026, Bài giảng chẩn đoán và điều trị tổn thương thận cấp, YouTube, Video ID: D04PhyQZCvQ.

Xem thêm