Chẩn đoán và xử trí bệnh ký sinh trùng tiền phòng: Báo cáo ca lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
18.10.26
Last Updated

Bài giảng tại AIOC2026 (năm 2026) về các bệnh ký sinh trùng tiền phòng (anterior segment parasitic eye diseases) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán sớm và phương pháp tiếp cận hệ thống đối với các ca bệnh zoonotic. Các bệnh lý này đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt tại khu vực Đông Bắc Ấn Độ, đòi hỏi bác sĩ nhãn khoa cần có sự cảnh giác cao độ trong thực hành lâm sàng.

Ca lâm sàng Dirofilaria tiền phòng

Bệnh nhân nam, 60 tuổi, nhập viện với triệu chứng đỏ mắt, đau nhức và giảm thị lực. Khám lâm sàng phát hiện một con giun đang di chuyển trong tiền phòng (anterior chamber). Bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật lấy ký sinh trùng qua đường chích tiền phòng (anterior segment paracentesis) với sự hỗ trợ của methylcellulose. Sau khi lấy ra, giun được đặt trong dung dịch muối sinh lý (normal saline) để duy trì trạng thái sống, cho phép quan sát cấu trúc nội tại mà không cần tiêu diệt ký sinh trùng. Sau phẫu thuật, bệnh nhân được điều trị bằng atropine và prednisolone acetate, thị lực cải thiện từ 6/9 lên 6/6, tình trạng sung huyết mắt giảm đáng kể. Chẩn đoán xác định là Dirofilaria thông qua kiểm tra mô bệnh học.

Chẩn đoán hình ảnh và phương pháp tiếp cận ký sinh trùng

Việc khai thác tiền sử bệnh nhân là yếu tố then chốt, bao gồm thói quen ăn uống, nguồn nước và tiếp xúc với vật nuôi (như chó, mèo). Các phương pháp chẩn đoán bao gồm: khám bằng đèn khe (slit lamp) với kính 90D/20D, soi đáy mắt gián tiếp, siêu âm B-scan, chụp mạch huỳnh quang (fundus fluorescein angiography), OCT và các xét nghiệm điện sinh lý. Đối với các trường hợp phenotype không rõ ràng, xét nghiệm huyết thanh học ELISA, CT hoặc MRI có thể cung cấp bằng chứng về các nang ký sinh trùng. Ngoài ra, việc kiểm tra trực tiếp ký sinh trùng, đếm bạch cầu ái toan (eosinophil count) và xét nghiệm phân là các bước quan trọng. Kỹ thuật nhuộm huỳnh quang (fluorescein stain) giúp làm rõ cấu trúc ký sinh trùng dưới kính hiển vi.

Các loại ký sinh trùng khác và bệnh lý liên quan

Báo cáo ghi nhận Gnathostoma spinigerum gây tổn thương lỗ mống mắt (iris hole), với đặc điểm nhận dạng là 4 hàng móc ở phần đầu. Gnathostoma là ký sinh trùng nội nhãn hiếm gặp, thường được loại bỏ bằng phẫu thuật. Ngoài ra, Thelazia cũng được tìm thấy và loại bỏ qua đường rạch kết mạc. Đối với bệnh nang sán (cysticercosis) và bệnh hydatid, việc sử dụng phương pháp nhuộm đông lạnh (frozen staining) trên mẫu bệnh phẩm thô cho phép quan sát nhanh chóng các cấu trúc như móc (hooks) hoặc vách nang. Bệnh nhân nhiễm ký sinh trùng có thể phát triển viêm giác mạc hình tia (radial keratitis) hoặc u hạt kết mạc (conjunctival granuloma). Sự hiện diện của vi khuẩn Wolbachia trong giun chỉ (filarial worm) cũng được lưu ý vì ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của ký sinh trùng, do đó việc sử dụng kháng sinh có thể là một hướng điều trị hỗ trợ.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫuTài liệu không nêu
Phương pháp lấy giunPhẫu thuật chích tiền phòng hoặc rạch kết mạc
Cải thiện thị lực (ca Dirofilaria)Từ 6/9 lên 6/6
Số ca Gnathostoma2 ca
Thời gian chẩn đoán (Gnathostoma)Trong vòng 5 phút
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như nhuộm đông lạnh trên mẫu bệnh phẩm thô là phương pháp hỗ trợ chẩn đoán nhanh, tuy nhiên cần được thực hiện bởi chuyên gia bệnh học nhãn khoa để đảm bảo độ chính xác. Việc sử dụng kháng sinh nhắm vào Wolbachia là một chiến lược điều trị hỗ trợ quan trọng trong bệnh giun chỉ, nhưng không thay thế được phẫu thuật lấy ký sinh trùng trong các trường hợp tiền phòng.
  • Luôn kiểm tra kỹ tiền sử tiếp xúc với vật nuôi và thói quen sinh hoạt khi nghi ngờ bệnh ký sinh trùng.
  • Sử dụng đèn khe và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh (B-scan, OCT) để phát hiện ký sinh trùng di chuyển trong tiền phòng hoặc dịch kính.
  • Phẫu thuật lấy ký sinh trùng là phương pháp điều trị ưu tiên; không có thuốc đặc hiệu thay thế hoàn toàn cho việc loại bỏ cơ học.
  • Cân nhắc xét nghiệm huyết thanh học ELISA và các xét nghiệm máu (bạch cầu ái toan) khi chẩn đoán lâm sàng chưa rõ ràng.

Tài liệu tham khảo:

Dipankar Das, 2026, Anterior Segment Parasitic Eye Diseases case Based, AIOC2026, Video ID: hdU7Pav2zl4.

Xem thêm