Chẩn đoán và xử trí Glôcôm thứ phát: Tổng quan lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
18.10.26
Last Updated

Bài giảng từ kênh COLORFUL PRISM (2022) về chủ đề Glôcôm thứ phát (secondary glaucoma) cung cấp cái nhìn tổng quan cho đối tượng học viên cao học, nội trú và bác sĩ nhãn khoa cơ bản. Khác với Glôcôm nguyên phát, Glôcôm thứ phát thường có nguyên nhân bệnh lý tại mắt hoặc toàn thân rõ ràng, đòi hỏi việc xác định và điều trị triệt để nguyên nhân để kiểm soát nhãn áp (intraocular pressure - IOP).

Định nghĩa và phân loại Glôcôm thứ phát

Glôcôm thứ phát được chẩn đoán dựa trên các tiêu chí tổn thương thị trường và đĩa thị, tương tự như Glôcôm nguyên phát, nhưng có nguyên nhân gây bệnh cụ thể. Cơ chế bệnh sinh thường liên quan đến tình trạng tăng nhãn áp do các bệnh lý thứ phát. Phân loại dựa trên tình trạng góc tiền phòng (anterior chamber angle) bao gồm: góc mở, góc đóng và hỗn hợp. Việc điều trị ưu tiên hạ nhãn áp về mức đích an toàn, sau đó tập trung tìm và giải quyết nguyên nhân gốc rễ.

Glôcôm thứ phát góc mở

Các hình thái phổ biến bao gồm:

  • Hội chứng giả bong bao (pseudoexfoliation syndrome): Đặc trưng bởi sự lắng đọng chất dạng sợi ở mặt trước thủy tinh thể và vùng bè, thường gặp ở người cao tuổi. Phẫu thuật thủy tinh thể cần thận trọng do dây chằng Zinn yếu.
  • Glôcôm sắc tố (pigmentary glaucoma): Thường gặp ở nam giới trẻ, cận thị. Dấu hiệu điển hình là lắng đọng sắc tố trên giác mạc (hình thoi Krukenberg) và vùng bè.
  • Glôcôm do thủy tinh thể: Do thủy tinh thể quá chín, vỡ bao hoặc chấn thương gây phản ứng viêm màng bồ đào (uveitis) và tăng nhãn áp.
  • Glôcôm do thuốc: Đặc biệt là Corticosteroid (corticosteroids) dùng kéo dài. Cơ chế do biến đổi tổ chức ngoại bào vùng bè gây tắc nghẽn.
Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Đối tượng chínhHọc viên cao học, nội trú, bác sĩ nhãn khoa cơ bản
Cơ chế chínhTăng nhãn áp do bệnh lý thứ phát tại mắt hoặc toàn thân
Điều trị ưu tiênHạ nhãn áp bằng thuốc tra, sau đó điều trị nguyên nhân
Phẫu thuậtCắt bè (trabeculectomy) hoặc phẫu thuật thủy tinh thể tùy hình thái
Bình luận: Thông tin theo COLORFUL PRISM, 2022; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc phân biệt giữa Glôcôm thứ phát và nguyên phát là then chốt để quyết định hướng điều trị. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp số liệu cụ thể về tỷ lệ thành công của các phương pháp phẫu thuật.

Glôcôm thứ phát góc đóng

Cơ chế chính là sự nghẽn đồng tử (pupillary block) hoặc các yếu tố đẩy từ phía sau. Các nguyên nhân bao gồm thủy tinh thể nhỏ hoặc lệch, hội chứng ICE (iridocorneal endothelial syndrome), và các trường hợp sau phẫu thuật nội nhãn. Điều trị thường kết hợp hạ nhãn áp nội khoa và can thiệp ngoại khoa như cắt mống mắt ngoại vi hoặc phẫu thuật cắt bè. Đối với hội chứng ICE, tiên lượng thường khó khăn do bệnh hay tái phát và đáp ứng kém với điều trị.

Key points thực hành

  • Luôn kiểm tra tiền sử sử dụng thuốc, đặc biệt là Corticosteroid kéo dài ở bệnh nhân tăng nhãn áp.
  • Trong hội chứng giả bong bao, cần chuẩn bị sẵn dụng cụ hỗ trợ phẫu thuật thủy tinh thể do nguy cơ yếu dây chằng Zinn.
  • Với Glôcôm sắc tố, cần theo dõi sát nhãn áp và tổn thương thị trường định kỳ.
  • Điều trị Glôcôm thứ phát do viêm màng bồ đào cần phối hợp thuốc hạ nhãn áp và thuốc chống viêm, tránh dùng thuốc cường phó giao cảm.
  • Theo dõi chặt chẽ nhãn áp sau phẫu thuật nội nhãn để phát hiện sớm các biến chứng tăng nhãn áp thứ phát.

Tài liệu tham khảo:

COLORFUL PRISM, 2022, GLOCOM THỨ PHÁT, YouTube, Video ID: xOMrHzUkIpE.

Xem thêm