Chấn thương mắt và bỏng mắt: Phân loại, xử trí lâm sàng và biến chứng

Bs Ngô Hữu Thế
9.10.26
Last Updated

Chấn thương mắt và bỏng mắt là các cấp cứu nhãn khoa quan trọng, đòi hỏi bác sĩ lâm sàng phải nắm vững giải phẫu và kỹ năng xử trí ban đầu. Tài liệu này tổng hợp các nguyên tắc phân loại chấn thương nhãn cầu, xử trí dị vật, chấn thương đụng dập, gãy sàn hốc mắt và bỏng hóa chất.

Cơ chế bệnh sinh

Trong chấn thương xuyên nhãn cầu, sự mất tính toàn vẹn của nhãn cầu dẫn đến phòi màng bồ đào (uveal prolapse). Đối với gãy sàn hốc mắt, cơ trực dưới (inferior rectus muscle) có thể bị kẹt vào vết gãy, gây hạn chế vận nhãn và song thị (diplopia). Trong bỏng hóa chất, bỏng bazơ (alkali burn) nguy hiểm hơn bỏng axit (acid burn) do khả năng phân hủy tổ chức và xâm nhập sâu vào các lớp nhãn cầu, trong khi axit thường gây kết tủa protein bề mặt, tạo rào cản hạn chế sự xâm nhập sâu hơn.

Dữ liệu lâm sàng

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Phân loại chấn thươngXuyên nhãn cầu và không xuyên nhãn cầu
Hình thái chấn thương không xuyên4 hình thái: trầy chợt kết giác mạc, dị vật kết giác mạc, chấn thương đụng dập, vỡ nhãn cầu
Thời gian theo dõi xuất huyết tiền phòng72 giờ (3 ngày)
Thời điểm xuất hiện nhãn viêm đồng cảmTuần thứ 2 đến tuần thứ 8 sau chấn thương
Kích thước mẫu bè trong phẫu thuậtDài 3 mm, rộng 1-1.5 mm
Bình luận: Tài liệu là bản ghi chép bài giảng lâm sàng, không phải nghiên cứu khoa học nên không có dữ liệu thống kê về cỡ mẫu hay hiệu quả can thiệp. Các hướng dẫn xử trí như rửa mắt bằng nước sạch tại hiện trường hoặc sử dụng huyết thanh tự thân (autologous serum) là kinh nghiệm lâm sàng truyền thống. Cần lưu ý rằng việc xử trí gãy sàn hốc mắt bằng cách đặt lưới hoặc miếng silicon cần được thực hiện bởi chuyên gia nhãn khoa hoặc tai mũi họng để tránh biến chứng.

Thay đổi thực hành lâm sàng

  • Sơ cứu chấn thương xuyên: Rửa nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý, không đè ép nhãn cầu, băng mắt và chuyển tuyến chuyên khoa ngay lập tức.
  • Xử trí dị vật kết giác mạc: Nhỏ thuốc tê, dùng tăm bông lấy dị vật, nhỏ thuốc sát trùng. Nếu là trầy chợt giác mạc, cần băng mắt để tránh tổn thương nặng thêm do chớp mắt.
  • Bỏng hóa chất: Rửa mắt liên tục bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý ngay tại hiện trường cho đến khi hết cảm giác cay, sau đó nhỏ kháng sinh dạng mỡ để phòng dính mi cầu.
  • Nhãn viêm đồng cảm (sympathetic ophthalmia): Cần theo dõi sát mắt lành sau chấn thương mắt kia. Nếu mắt thứ hai có dấu hiệu viêm, cần khoét bỏ nhãn cầu bị chấn thương để bảo vệ mắt còn lại.
  • Gãy sàn hốc mắt: Nếu có kẹt cơ trực dưới gây hạn chế vận nhãn, cần phối hợp chuyên khoa tai mũi họng để giải phóng tổ chức bị kẹt, không can thiệp trực tiếp vào xương nếu không cần thiết.

Tài liệu tham khảo:

Mednotes, 2026, Mắt Bài 9 Chấn thương mắt, bỏng mắt, Kênh Mednotes - Y khoa, Video ID: MOtwmI-NjJ0.

Xem thêm