Chiến lược quản lý đục thủy tinh thể nhi khoa: 5 tình huống lâm sàng phức tạp

Bs Ngô Hữu Thế
16.10.26
Last Updated

Bài giảng tại kênh Strabismus from A to Z năm 2025 trình bày về 5 tình huống lâm sàng phức tạp trong quản lý đục thủy tinh thể nhi khoa (pediatric cataract). Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhận diện các dấu hiệu đặc thù để tối ưu hóa kết quả phẫu thuật và theo dõi dài hạn.

Quản lý các dạng đục thủy tinh thể phức tạp

Tác giả phân loại 5 tình huống lâm sàng cần lưu ý bao gồm: vi nhãn cầu (microphthalmia) kèm bất thường đoạn trước, đục thủy tinh thể có mảng xơ sau, đục thủy tinh thể ở trẻ nhũ nhi, đục thủy tinh thể do bệnh lý mạch máu bào thai tồn lưu (Persistent Fetal Vasculature - PFV) và đục thủy tinh thể liên quan đến bệnh võng mạc trẻ sinh non (Retinopathy of Prematurity - ROP). Đối với trường hợp vi nhãn cầu kèm đồng tử co (miotic pupil) không giãn, tác giả khuyến cáo thực hiện thủ thuật tạo hình đồng tử (pupilloplasty) bằng vitrectomy để hỗ trợ phẫu thuật. Trong các trường hợp đục thủy tinh thể có mảng xơ sau (posterior capsular plaque), cần thận trọng khi bóc tách vì mảng xơ thường bám dính chặt vào bao sau. Đối với PFV, việc sử dụng gonioscopy là bắt buộc để đánh giá các mạch máu ciliary. Nếu có mạch máu lớn, cần thực hiện đốt (cauterize) trước khi mở bao. Trong trường hợp màng đục dai dẳng, có thể cần dùng dao Millingotomy hoặc dao side-port kết hợp kéo cong để cắt bỏ.

Quyết định đặt thủy tinh thể nhân tạo và theo dõi

Quyết định đặt thủy tinh thể nhân tạo (intraocular lens - IOL) dựa trên biểu đồ Venn bao gồm các yếu tố tiền phẫu, trong phẫu thuật và kinh tế xã hội. Tác giả nêu tiêu chuẩn loại trừ: đường kính giác mạc <10.5 mm và chiều dài trục nhãn cầu <18 mm. Với các tiêu chuẩn này, tỷ lệ đặt IOL đạt 40-45% số ca. Việc theo dõi sau phẫu thuật cần thực hiện nghiêm ngặt bao gồm đo khúc xạ, nhãn áp, tình trạng IOL và võng mạc để tránh biến chứng Glaucoma hoặc đục trục thị giác (visual axis opacification). Đối với các ca đục thủy tinh thể toàn bộ, tác giả khuyến cáo bơm bóng khí (air bubble) vào tiền phòng ngay sau phẫu thuật để kiểm tra tình trạng võng mạc, giúp tiên lượng thị lực cho phụ huynh.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ đặt IOL40-45% số ca
Tiêu chuẩn loại trừ IOLĐường kính giác mạc <10.5 mm, chiều dài trục <18 mm
Số lượng hệ thống bệnh lý phức tạp25 hệ thống
Thời điểm đánh giá thị lực sau mổSớm nhất 3 tuần
Bình luận: Thông tin theo Prof. Dr. Ramiesh, 2025; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng các công cụ hỗ trợ như baby vision screener và pediatric perimeter để đánh giá thị lực sớm. Cần lưu ý rằng việc sử dụng bóng khí để kiểm tra võng mạc là kỹ thuật hỗ trợ quan sát, không thay thế cho thăm khám đáy mắt gián tiếp chuyên sâu.

Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Việc quản lý đục thủy tinh thể nhi khoa đòi hỏi sự phối hợp đa chuyên khoa. Các biến chứng như Glaucoma thứ phát và đục bao sau là thách thức lớn nhất trong dài hạn. Việc theo dõi khúc xạ định kỳ là bắt buộc do sự thay đổi chiều dài trục nhãn cầu ở trẻ em.

  • Luôn thực hiện gonioscopy trước phẫu thuật để loại trừ PFV.
  • Sử dụng iris hooks khi đồng tử không giãn để bộc lộ rõ hình thái đục.
  • Không cố gắng bóc tách mảng xơ nếu có nguy cơ gây tổn thương nội mô giác mạc.
  • Thực hiện theo dõi "thực sự" bao gồm khúc xạ, nhãn áp và tình trạng võng mạc tại mỗi lần tái khám.
  • Sử dụng bóng khí để kiểm tra võng mạc ngay sau phẫu thuật trong các ca đục thủy tinh thể toàn bộ.

Tài liệu tham khảo:

Prof. Dr. Ramiesh, 2025, Hi 5 in pediatric cataract, Strabismus from A to Z, Video ID: 4O-9Xp-E6R4.

Xem thêm