Chiến lược xử trí các ca phẫu thuật nhãn khoa phức tạp: Từ chấn thương đến bệnh lý đồng mắc

Bs Ngô Hữu Thế
15.10.26
Last Updated

Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026 (IC398) với chủ đề "Dr. Know Navigating my toughest case this year" đã cung cấp cái nhìn sâu sắc về quy trình xử trí các ca phẫu thuật nhãn khoa phức tạp, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lập kế hoạch chi tiết và tư duy linh hoạt trong phòng mổ. Các chuyên gia đã chia sẻ kinh nghiệm thực tế trong việc quản lý các biến chứng iatrogenic (do thầy thuốc gây ra) và các tình huống chấn thương nhãn cầu khó khăn.

Quản lý rò rỉ vết mổ và biến chứng sau chấn thương

Tác giả trình bày ca lâm sàng bệnh nhân là thợ sửa chữa cơ khí bị chấn thương mắt, đã được khâu vết thương sơ cấp ở nơi khác nhưng xuất hiện tình trạng rò rỉ dịch (fistula) dai dẳng, gây hạ nhãn áp (hypotony) và bong hắc mạc. Việc chẩn đoán rò rỉ micro-fistula rất khó khăn ngay cả trên đèn khe (slit lamp). Tác giả đã sử dụng kỹ thuật nhuộm fluorescein kết hợp với nguồn sáng xanh (blue light) để xác định vị trí rò rỉ chính xác trong phòng mổ. Giải pháp được thực hiện là khâu vết rò dưới sự hướng dẫn của hình ảnh, sau đó gia cố bằng keo dán mô và kính tiếp xúc băng (Bandage Contact Lens - BCL). Lưu ý kỹ thuật khi dùng BCL và keo là cần bơm dung dịch cân bằng muối (BSS) trong khi đặt BCL để làm phẳng bề mặt không đều do keo tạo ra.

Ổn định túi bao trong các ca chấn thương phức tạp

Đối với các ca chấn thương gây mất dây chằng treo thủy tinh thể (zonular loss) và mất mô mống mắt, việc ổn định túi bao là ưu tiên hàng đầu. Tác giả sử dụng các móc MST (MST hooks) để ổn định túi bao trước khi thực hiện xé bao (rexis). Kỹ thuật cố định túi bao vào củng mạc được thực hiện bằng vòng căng bao (Capsular Tension Ring - CTR) kết hợp với chỉ Gore-Tex. Ưu điểm của chỉ Gore-Tex là dễ quan sát và thao tác hơn so với các loại chỉ mỏng hơn. Tác giả ưu tiên sử dụng kẹp Demech (demeck forceps) để đưa chỉ ra ngoài thay vì kỹ thuật railroading. Sau khi cố định, việc kiểm tra và làm sạch xuất huyết dịch kính (vitreous hemorrhage) bởi bác sĩ võng mạc là cần thiết để đảm bảo kết quả thị giác.

Quản lý đồng tử nhỏ và các ca phẫu thuật iatrogenic

Trong các ca phẫu thuật đục thủy tinh thể ở bệnh nhân có tiền sử dùng thuốc điều trị tuyến tiền liệt, đồng tử thường nhỏ và dễ co rút. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng Viscoat để ổn định bờ đồng tử. Nếu đồng tử vẫn co nhỏ, việc sử dụng các thiết bị hỗ trợ như vòng Malugan (Malugan ring) hoặc vòng Omega (Omega ring) là cần thiết. Vòng Omega được đánh giá là dễ sử dụng, có thể hấp tiệt trùng và giúp giữ đồng tử ổn định trong suốt quá trình phẫu thuật. Đối với các ca đục thủy tinh thể mềm, việc sử dụng đầu phẫu thuật (tip) cùn giúp tránh hút nhầm bao sau.

Tính toán công suất thủy tinh thể nhân tạo (IOL) sau phẫu thuật khúc xạ

Tính toán IOL cho bệnh nhân đã từng phẫu thuật khúc xạ (như RK - Radial Keratotomy) là một thách thức lớn do sai số sinh trắc học. Tác giả áp dụng phương pháp Malonis (Malonis method) sử dụng soi bóng đồng tử trong mổ (intraoperative retinoscopy) và nhân với hệ số 1.7 để tính toán công suất IOL. Kết quả từ chuỗi 65 mắt cho thấy hơn 90% bệnh nhân đạt độ chính xác trong vòng 1 diopter. Đây là giải pháp thay thế hiệu quả khi các công thức tính toán thông thường cho kết quả không chính xác.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu sinh trắc học65 mắt
Độ chính xác phương pháp Malonis>90% bệnh nhân trong vòng 1 diopter
Kích thước đồng tử trong ca phẫu thuật5.2 mm - 5.5 mm
Kích thước vết mổ chính2.4 mm
Bình luận: Các kỹ thuật được trình bày trong tài liệu (2026) phản ánh xu hướng cá nhân hóa trong phẫu thuật nhãn khoa phức tạp. Việc sử dụng soi bóng đồng tử trong mổ là một kỹ thuật thủ công đòi hỏi kinh nghiệm cao. Thông tin theo [AIOC 2026, 2026]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.

Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Các kỹ thuật như cố định túi bao bằng chỉ Gore-Tex và sử dụng các vòng giãn đồng tử cơ học đã được y văn ghi nhận rộng rãi trong xử trí chấn thương và đục thủy tinh thể phức tạp. Việc sử dụng soi bóng đồng tử trong mổ là một phương pháp cứu cánh khi các công thức sinh trắc học hiện đại không đạt độ tin cậy cao trên mắt đã phẫu thuật khúc xạ.

  • Luôn kiểm tra kỹ các túi dịch trong thủy tinh thể trước khi xé bao để tránh biến chứng.
  • Sử dụng các thiết bị hỗ trợ đồng tử cơ học sớm nếu thấy đồng tử có xu hướng co nhỏ.
  • Ưu tiên các kỹ thuật cố định túi bao có thể điều chỉnh (titratable) để đảm bảo tâm hóa IOL.
  • Ghi chép và học hỏi từ chính các ca phẫu thuật khó của bản thân là chìa khóa để nâng cao tay nghề.
  • Luôn duy trì sự bình tĩnh và tin tưởng vào bản năng lâm sàng khi đối mặt với biến chứng trong phòng mổ.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, Dr Know Navigating my toughest case this year, aioseditorproceedings, Video ID: maK4RoFO9ss.

Xem thêm