Chiến lược xử trí đứt dây chằng Zinn trong phẫu thuật Phaco: Từ lý thuyết đến thực hành lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
6.10.26
Last Updated

Trong phẫu thuật Phacoemulsification (Phaco), sự toàn vẹn của phức hợp bao - dây chằng Zinn là yếu tố tiên quyết cho một ca phẫu thuật thành công và an toàn. Tuy nhiên, đứt dây chằng Zinn trong lúc mổ (Intraoperative Zonular Dehiscence) vẫn là một biến chứng đầy thách thức, đòi hỏi phẫu thuật viên phải có tư duy xử trí bình tĩnh và kỹ năng ứng biến linh hoạt. Việc nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo và áp dụng đúng các chiến lược hỗ trợ túi bao là chìa khóa để ngăn chặn những thảm họa nhãn khoa không đáng có.

Bản chất của sự mất ổn định phức hợp bao

Dây chằng Zinn đóng vai trò như hệ thống treo giữ túi bao thủy tinh thể ở vị trí trung tâm. Khi hệ thống này bị tổn thương, túi bao mất đi sự ổn định, dẫn đến tình trạng bán trật hoặc trật thủy tinh thể. Cơ chế gây đứt dây chằng thường liên quan đến các lực cơ học quá mức hoặc không đối xứng trong quá trình phẫu thuật, bao gồm:

  • Lực kéo căng quá mức trong quá trình xé bao (capsulorhexis) khi đường xé bị lệch hoặc không kiểm soát được.
  • Lực xoay nhân không đối xứng hoặc quá mạnh, đặc biệt trong các trường hợp nhân cứng hoặc đục thủy tinh thể dạng Morgagni.
  • Lực hút và cắt trong giai đoạn hút chất nhân (cortical aspiration) hoặc khi sử dụng đầu phaco không đúng kỹ thuật.
  • Sự mất cân bằng áp lực giữa tiền phòng và hậu phòng, đặc biệt khi có sự hiện diện của dịch kính.

Chiến lược can thiệp và quản lý biến chứng

Khi phát hiện đứt dây chằng, nguyên tắc vàng là xử trí như một ca bán trật thủy tinh thể. Mục tiêu hàng đầu là ổn định túi bao để hoàn tất phẫu thuật một cách an toàn. Dưới đây là bảng tóm tắt các công cụ và chiến lược hỗ trợ túi bao:

Công cụ hỗ trợChỉ định và Vai trò
Capsular HookHỗ trợ tạm thời, giúp căng túi bao trong quá trình phẫu thuật, đặc biệt hữu ích khi cần thao tác hút nhân.
CTR (Capsular Tension Ring)Ổn định túi bao lâu dài, phân phối lực đều lên các dây chằng còn lại.
Segment (Ahmed/CTS)Sử dụng trong các trường hợp đứt dây chằng diện rộng, cần cố định túi bao vào củng mạc.
ViscoelasticDuy trì không gian, đẩy dịch kính ra xa và hỗ trợ bóc tách nhân an toàn.

Phân tích chuyên sâu về kỹ thuật xử trí

Việc cố gắng tiếp tục phẫu thuật khi đã có dấu hiệu đứt dây chằng mà không có biện pháp hỗ trợ túi bao là một sai lầm nghiêm trọng, dễ dẫn đến thảm họa mất túi bao hoặc rơi nhân vào dịch kính.

Một trong những cạm bẫy (pitfalls) lớn nhất là sự chủ quan khi phẫu thuật viên cố gắng "lờ đi" các dấu hiệu đứt dây chằng nhỏ. Việc sử dụng Visco-dissection để bóc tách nhân thay vì xoay nhân cơ học là một chiến lược thông minh giúp giảm thiểu lực tác động lên dây chằng. Ngoài ra, việc sử dụng Viscoelastic để đẩy mặt dịch kính ra sau là bước cực kỳ quan trọng trước khi thực hiện các thao tác tiếp theo để tránh tình trạng dịch kính kẹt vào túi bao.

Thông điệp thực hành lâm sàng

  • Tư duy xử trí: Ngay khi phát hiện đứt dây chằng, hãy dừng ngay các thao tác gây áp lực và chuyển sang chiến lược ổn định túi bao (sử dụng hook hoặc CTR).
  • Ưu tiên ổn định: Đừng ngần ngại sử dụng nhiều hơn một công cụ hỗ trợ (ví dụ: kết hợp cả CTR và capsular hook) nếu tình trạng đứt dây chằng diện rộng.
  • Kiểm soát dịch kính: Luôn chú trọng việc đẩy dịch kính ra sau bằng Viscoelastic để tránh các biến chứng hậu phẫu như tăng nhãn áp hoặc viêm màng bồ đào.
  • Cá nhân hóa: Đối với các ca đục thủy tinh thể cứng, hãy dự phòng nguy cơ đứt dây chằng bằng cách thao tác nhẹ nhàng và kiểm soát lực xoay nhân ngay từ đầu.

Tài liệu tham khảo:

Bhaumik, A. (2026). Managing Intraoperative Zonular Dehiscence. AIOC2026 IC513, AIOS Editor Proceedings 2. URL: https://www.youtube.com/watch?v=JAqlKC097zE

Xem thêm