Trong thực hành nhãn khoa hiện đại, tiêm nội nhãn (intravitreal injections) đã trở thành thủ thuật phổ biến nhất, đóng vai trò là "xương sống" trong điều trị các bệnh lý võng mạc. Tuy nhiên, sự bùng nổ về số lượng ca bệnh cũng kéo theo một hệ lụy ít được chú ý: lượng rác thải y tế khổng lồ và dấu chân carbon đáng kể từ các phòng khám. Việc nhận diện những lỗ hổng trong quản lý rác thải và quy trình vận hành không chỉ là vấn đề đạo đức nghề nghiệp mà còn là yêu cầu cấp thiết để hướng tới một nền y tế bền vững hơn.
Bản chất của rác thải y tế trong thủ thuật tiêm nội nhãn
Bản chất của vấn đề nằm ở sự mất cân bằng giữa yêu cầu vô khuẩn nghiêm ngặt và thực trạng quản lý vật tư tiêu hao. Các quy định khắt khe về kiểm soát nhiễm khuẩn, dù cần thiết, đôi khi dẫn đến việc sử dụng quá mức các vật dụng dùng một lần (disposable instruments) và bao bì đóng gói cồng kềnh. Cơ chế sinh lý bệnh của nhiễm trùng nội nhãn đòi hỏi sự cẩn trọng tối đa, nhưng thực tế cho thấy nhiều quy trình hiện tại đang "thừa" các bước không cần thiết, gây lãng phí tài nguyên mà không mang lại lợi ích lâm sàng rõ rệt cho bệnh nhân.
Phân tích các nguồn phát thải và cơ hội cải thiện
Nghiên cứu từ nhóm của Dr. Jeff Emerson đã chỉ ra những điểm nóng (hotspots) trong quy trình tiêm nội nhãn cần được xem xét lại. Dưới đây là bảng tóm tắt các yếu tố chính đóng góp vào tác động môi trường của thủ thuật này:
| Nguồn phát thải | Đặc điểm tác động | Hướng giải quyết tiềm năng |
|---|---|---|
| Bao bì & Vận chuyển | Sử dụng hộp xốp (styrofoam) khó tái chế, đóng gói cồng kềnh. | Sử dụng vật liệu tái chế/compostable, tối ưu hóa kích thước đóng gói. |
| Di chuyển bệnh nhân | Chiếm tới 77% tổng lượng phát thải carbon. | Áp dụng phác đồ "Treat and Extend" để giảm số lần tái khám. |
| Vật tư tiêu hao | Sử dụng quá mức các bộ dụng cụ đóng gói đơn lẻ. | Chuyển sang dùng các gói đa dụng (multi-packs) cho dụng cụ không vô khuẩn. |
| Thông tin sản phẩm | Tờ hướng dẫn sử dụng (IFU) bằng giấy không được đọc. | Thay thế bằng mã QR điện tử trên bao bì. |
Góc nhìn chuyên gia về sự bền vững trong nhãn khoa
Việc thay đổi tư duy từ "chỉ tập trung vào chăm sóc bệnh nhân" sang "chăm sóc bệnh nhân gắn liền với trách nhiệm môi trường" là một bước tiến lớn. Một điểm đáng chú ý là sự khác biệt giữa các loại thuốc: thuốc đóng gói sẵn (pre-filled syringe) không chỉ giúp giảm rác thải nhựa (ít kim tiêm và lọ thuốc hơn) mà còn tăng hiệu suất làm việc tại phòng khám.
Sự nhận thức về tác động môi trường chính là một nửa chặng đường của cuộc chiến. Khi chúng ta bắt đầu đặt câu hỏi về sự cần thiết của từng món đồ trong khay tiêm, chúng ta đã bắt đầu thay đổi cả một hệ thống.
Thay đổi thực hành lâm sàng từ ngày mai
- Tối ưu hóa phác đồ: Ưu tiên phác đồ Treat and Extend để giảm thiểu số lần bệnh nhân phải di chuyển đến phòng khám, từ đó cắt giảm đáng kể lượng khí thải carbon từ giao thông.
- Lựa chọn vật tư thông minh: Ưu tiên sử dụng các loại thuốc có dạng pre-filled syringe để giảm thiểu rác thải y tế và tăng tính hiệu quả trong thao tác kỹ thuật.
- Số hóa quy trình: Khuyến khích các cơ sở y tế chuyển đổi từ tờ hướng dẫn sử dụng bằng giấy sang mã QR để giảm thiểu rác thải giấy không cần thiết.
- Tái cấu trúc bộ dụng cụ: Đề xuất các nhà sản xuất cung cấp các bộ dụng cụ dùng nhiều lần (multi-packs) cho các vật dụng không yêu cầu vô khuẩn tuyệt đối, thay vì đóng gói đơn lẻ từng cái một.
Tài liệu tham khảo:
ASRS (American Society of Retina Specialists), 2025. Understanding the Environmental Impact of Intravitreal Injections. Journal of Vitreoretinal Diseases (JVRD) Author's Forum Podcast. URL: https://www.youtube.com/watch?v=76mjaiR89H0