Bài giảng iFocus Online số 624 (2026) về chủ đề thuốc kháng nấm trong nhãn khoa cung cấp cái nhìn tổng quan về dược lý học, cơ chế tác dụng và ứng dụng lâm sàng trong điều trị viêm loét giác mạc do nấm. Viêm loét giác mạc do nấm chiếm 50% các trường hợp viêm loét giác mạc nhiễm trùng tại Ấn Độ, với độ trễ trung bình trong quản lý từ 8 đến 12 ngày do khó khăn trong chẩn đoán và nuôi cấy.
Phân loại và cơ chế tác dụng
Các thuốc kháng nấm được chia thành ba nhóm chính dựa trên cơ chế tác dụng tại tế bào nấm:
- Polyenes (Natamycin, Amphotericin B): Gắn vào ergosterol trong màng sinh chất, tạo lỗ thủng gây rò rỉ nội bào và ly giải tế bào. Tác dụng diệt nấm (fungicidal) ở nồng độ cao và kìm nấm (fungistatic) ở nồng độ thấp.
- Azoles (Fluconazole, Itraconazole, Voriconazole, Posaconazole): Ức chế enzyme lanosterol demethylase, ngăn cản tổng hợp ergosterol, làm mất ổn định màng tế bào. Tác dụng chủ yếu là kìm nấm.
- Echinocandins (Caspofungin, Micafungin): Ức chế tổng hợp glucan tại thành tế bào, gây ly giải tế bào do áp lực thẩm thấu.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ viêm loét giác mạc do nấm (Ấn Độ) | 50% |
| Độ trễ trung bình trong quản lý | 8-12 ngày |
| Liều Natamycin (topical) | Hourly hoặc 2 hourly (3-4 ngày đầu) |
| Liều Amphotericin B (intracameral/intravitreal) | 5-10 microgram/0.1 ml |
| Liều Itraconazole (loading dose) | 100-400 mg/ngày (1-2 ngày đầu) |
| Liều Fluconazole (loading dose) | 200-400 mg/ngày |
Lựa chọn thuốc và bằng chứng lâm sàng
Natamycin là lựa chọn đầu tay cho viêm loét giác mạc do nấm sợi (filamentous fungi), đặc biệt là Fusarium. Nghiên cứu MUTT 1 (2013) cho thấy nhóm dùng Natamycin có kết quả thị lực (BCVA) tốt hơn sau 3 tháng so với Voriconazole. Nghiên cứu MUTT 2 (2016) kết luận việc bổ sung Voriconazole đường uống không cải thiện kết cục lâm sàng đáng kể so với chỉ dùng Natamycin tại chỗ. Đối với nấm men (yeast) hoặc viêm nội nhãn do nấm, Amphotericin B là lựa chọn ưu tiên. Voriconazole có độ xuyên thấu tốt nhưng hiệu quả trên Fusarium kém hơn Natamycin.
Bình luận: Thông tin theo [iFocus Online, 2026]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nuôi cấy và soi tươi (KOH mount) để chẩn đoán xác định thay vì điều trị theo kinh nghiệm. Cần lưu ý nguy cơ nhiễm khuẩn thứ phát khi dùng thuốc pha chế (reconstituted drops) và tầm quan trọng của việc theo dõi chức năng gan/thận khi dùng Azoles đường toàn thân.
Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng):
Việc quản lý viêm loét giác mạc do nấm đòi hỏi sự phối hợp giữa điều trị nội khoa và can thiệp ngoại khoa (như epithelial debridement hoặc therapeutic keratoplasty). Các kỹ thuật mới như PACK-CXL (Photoactivated Chromophore for Keratitis-Cross-linking) đang được nghiên cứu như một liệu pháp hỗ trợ cho các trường hợp kháng thuốc hoặc loét sâu.
- Luôn ưu tiên chẩn đoán dựa trên nuôi cấy (culture-guided therapy).
- Không taper thuốc kháng nấm như cách dùng steroid.
- Cần theo dõi sát chức năng gan, thận và điện giải khi dùng thuốc kháng nấm toàn thân.
- Với bệnh nhân sau ghép giác mạc điều trị (therapeutic keratoplasty), cần duy trì kháng nấm ít nhất 2 tuần trước khi bắt đầu steroid.
- Luôn kiểm tra lọ thuốc của bệnh nhân nếu tình trạng lâm sàng xấu đi để loại trừ nhiễm khuẩn thứ phát.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Akanksha Koul, 2026, Antifungal Drugs in Ophthalmology, iFocus Online, Video ID: SUxFHkM1KFE.