Bài giảng iFocus Online 575 năm 2026 do Dr. Santosh G. Honavar trình bày cung cấp cái nhìn tổng quan về giải phẫu mi mắt, một đơn vị thẩm mỹ và chức năng phức tạp với hơn 20,000 lần chớp mắt mỗi ngày. Hiểu rõ giải phẫu thực tế là yếu tố then chốt để tránh các biến chứng phẫu thuật và đạt kết quả tối ưu.
Topography và các chỉ số giải phẫu
Giải phẫu bề mặt mi mắt bao gồm các phép đo quan trọng. Khe mi ngang (horizontal palpebral fissure) bình thường khoảng 28-31 mm, khe mi dọc (vertical palpebral fissure) khoảng 9-11 mm. Các bất thường về vị trí góc mắt (canthus) như mongoloid slant (góc mắt trong thấp hơn góc mắt ngoài) thường liên quan đến hội chứng Down, trong khi anti-mongoloid slant liên quan đến hội chứng Treacher Collins (stretch syndrome), hội chứng Noonan và hội chứng Aarskog (efort syndrome). Tỷ lệ bình thường giữa khoảng cách từ rìa giác mạc (limbus) đến góc mắt trong và góc mắt ngoài ở người châu Á là 2:3. Sự thay đổi tỷ lệ này, kèm theo sự tròn của góc mắt ngoài, là dấu hiệu của sự đứt rời gân góc mắt ngoài (lateral canthal tendon disinsertion).
Giải phẫu mi mắt và lông mày
Lông mày có vai trò thẩm mỹ và chức năng quan trọng. Da lông mày dày, chứa nhiều nang lông và tuyến bã. Nếu cạo lông mày, thời gian mọc lại có thể mất 4-6 tháng. Khi thực hiện phẫu thuật hoặc tiêm botulinum toxin, cần lưu ý tránh tạo hình dạng lông mày bất thường. Có sự khác biệt về giải phẫu lông mày giữa nam và nữ: ở nữ, đuôi lông mày kéo dài và thon gọn hơn, lông mày ở đầu lông mày có xu hướng mọc dọc, trong khi ở nam giới, lông mày thường rậm và mọc hướng ra ngoài. Cơ vòng mi (orbicularis oculi) là cơ quan trọng, có sự phân bố mạch máu phong phú từ động mạch mặt và động mạch thái dương nông, do đó phẫu thuật vùng này thường gây chảy máu nhiều.
Cấu trúc mi mắt và các mốc phẫu thuật
Da mi mắt là vùng da mỏng nhất cơ thể, dày khoảng 0.2 mm ở phần trong. Về cấu trúc, mi mắt có các mốc quan trọng như đường xám (gray line), đường Marx (Marx line) tại vị trí tiếp giáp niêm mạc. Cơ Muller (Muller's muscle) là cơ trơn, đóng vai trò là cơ nâng mi phụ, cung cấp thêm khoảng 2 mm độ cao mi. Cơ nâng mi trên (levator palpebrae superioris) có 5 điểm bám chính: cùng đồ trên, sừng trong, sừng ngoài, da mi (tạo nếp mi) và sụn mi. Việc hiểu rõ các cấu trúc này, đặc biệt là dây chằng Whitnall (Whitnall's ligament) - đóng vai trò như một ròng rọc truyền lực từ cơ nâng mi - là bắt buộc để tránh biến chứng trong phẫu thuật sụp mi.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Khe mi ngang | 28-31 mm |
| Khe mi dọc | 9-11 mm |
| Độ dày da mi (phần trong) | 0.2 mm |
| Độ dày da mi (dưới lông mày) | 1.1 mm |
| Số lượng lông mi (mi trên) | 100-150 sợi |
| Số lượng lông mi (mi dưới) | 50-75 sợi |
| Độ sâu nang lông mi (mi trên) | 2.4 mm |
| Độ sâu nang lông mi (mi dưới) | 1.4 mm |
Bình luận: Tài liệu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn các cấu trúc giải phằng như dây chằng Whitnall và các sừng của cơ nâng mi. Một sai lầm phổ biến của phẫu thuật viên mới là nhầm lẫn giữa mỡ trước cân cơ (pre-aponeurotic fat pad) và mỡ dưới cơ vòng mi (sub-orbicularis oculi fat - SOOF), dẫn đến việc mở sai lớp giải phẫu. Việc nắm vững các mốc này giúp phẫu thuật viên thực hiện các thủ thuật như phẫu thuật sụp mi hoặc tạo hình mi mắt an toàn hơn.
- Không bao giờ cạo lông mày để sửa chữa vết thương, vì lông mày mọc lại rất chậm (4-6 tháng).
- Luôn thực hiện các đường rạch da song song với hướng mọc của lông mày để tránh sẹo xấu.
- Trong phẫu thuật sụp mi, cần bảo tồn dây chằng Whitnall để duy trì lực truyền từ cơ nâng mi.
- Khi tiêm filler vùng rãnh mũi má, cần thận trọng với động mạch góc để tránh tắc mạch.
- Trong phẫu thuật DCR, nên rạch da dọc theo mào lệ trước để tránh tổn thương động mạch góc.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Santosh G. Honavar, 2026, Anatomy of the Eyelids, iFocus Online, Video ID: 2MVhndc2xyE.