Hướng dẫn lâm sàng về cố định thủy tinh thể nhân tạo (IOL) trong các trường hợp phức tạp

Bs Ngô Hữu Thế
8.10.26
Last Updated

Chương trình AIOC2026 IC98 (2026) cung cấp hướng dẫn toàn diện cho phẫu thuật viên về xử trí các trường hợp mất hỗ trợ bao sau, bao gồm rách bao sau (Posterior Capsular Rent - PCR), túi bao lỏng lẻo (loose bag) và hội chứng túi bao chết (dead bag syndrome). Việc lựa chọn kỹ thuật cố định IOL thứ phát cần cá thể hóa dựa trên giải phẫu tiền phòng, dự trữ tế bào nội mô và kinh nghiệm của phẫu thuật viên.

Cơ chế bệnh sinh

Sự mất ổn định của IOL thường do thiếu hỗ trợ từ bao sau hoặc zonule. Trong hội chứng túi bao chết, sự xơ hóa và co rút túi bao dẫn đến mất tâm IOL. Các kỹ thuật cố định như khâu cố định củng mạc (scleral fixation), cố định vào mống mắt (iris-fixated IOL) hoặc sử dụng IOL tiền phòng (ACIOL) được áp dụng để tái lập vị trí IOL, đảm bảo sự ổn định lâu dài và bảo vệ nội mô giác mạc.

Dữ liệu lâm sàng

Chỉ số/Kết cụcKết quảGhi chú
Dự trữ nội mô tối thiểu cho ACIOL< 1,500 cells/mm³Chống chỉ định nếu thấp hơn mức này
Tỷ lệ mất tế bào nội mô (sau 3 năm)13% - 18%Tương đương giữa các loại IOL
Tỷ lệ mất tế bào nội mô (kỹ thuật cố định củng mạc)20.64%Dữ liệu theo dõi 8 năm
Độ nghiêng IOL chấp nhận được3 - 7 độtài liệu không nêu
Độ lệch tâm IOL chấp nhận được0.3 - 0.5 mmtài liệu không nêu
Bình luận: Tài liệu này là một hướng dẫn giảng dạy dựa trên kinh nghiệm chuyên gia, không phải là một nghiên cứu RCT. Các con số về tỷ lệ mất tế bào nội mô cần được hiểu trong bối cảnh lâm sàng cụ thể của từng phẫu thuật viên. Hạn chế chính là cỡ mẫu nhỏ và thiếu nhóm chứng đối chứng trong các báo cáo kỹ thuật. Việc lựa chọn kỹ thuật cần cân nhắc kỹ giữa lợi ích và nguy cơ biến chứng như tăng nhãn áp thứ phát hoặc viêm màng bồ đào mãn tính.

Thực hành lâm sàng

  • Luôn kiểm tra vị trí IOL ở cả tư thế ngồi (sinh hiển vi) và tư thế nằm trước khi phẫu thuật để đánh giá chính xác độ lệch.
  • Đối với ACIOL, cần đo khoảng cách trắng-trắng (white-to-white) và cộng thêm 0.5 - 1 mm để chọn chiều dài IOL phù hợp.
  • Ưu tiên sử dụng IOL 3 mảnh (three-piece IOL) có khả năng cố định vào rãnh (sulcus) hoặc kẹp vào mống mắt trong các trường hợp thiếu hỗ trợ bao.
  • Trong kỹ thuật cố định củng mạc, việc nắm chắc đầu haptic là yếu tố then chốt để tránh làm haptic bị gấp khúc (kinked).
  • Duy trì danh mục IOL dự phòng (standby lenses) để xử trí kịp thời các tình huống bất ngờ trong phẫu thuật.

Tài liệu tham khảo:

Meena Chakraborty, Arup Chakraborty, Shirish, 2026, AIOC2026 IC98 - PCR, loosebag or Dead Bag : a Teaching Guide to IOL Fixation, aioseditorproceedings, Video ID: esbpB-b1Tjc.

Xem thêm