Kiểm soát loạn thị bằng phẫu thuật đục thủy tinh thể ngoài bao đường mổ nhỏ (MSICS)

Bs Ngô Hữu Thế
8.10.26
Last Updated

Trong khóa học hướng dẫn lâm sàng năm 2026 về phẫu thuật đục thủy tinh thể ngoài bao đường mổ nhỏ (Manual Small Incision Cataract Surgery - MSICS), kỹ thuật tạo đường hầm củng mạc triplanar đã được chứng minh giúp kiểm soát hiệu quả loạn thị do phẫu thuật (Surgically Induced Astigmatism - SIA).

Cơ chế cơ sinh học của đường hầm củng mạc trong kiểm soát loạn thị

Cơ chế tự đóng và tác động khúc xạ của đường hầm củng mạc dựa trên cấu trúc ba mặt phẳng (triplanar). Mặt phẳng thứ nhất nằm ở củng mạc (bên ngoài), mặt phẳng thứ hai đi vào giác mạc (bên trong), và đường nối tạo thành đường hầm củng giác mạc. Hiệu ứng "cửa sập" (trapdoor effect) giúp vết mổ tự đóng và chống thấm nước dưới áp lực nội nhãn. Về mặt cơ sinh học, việc đặt đường mổ trên kinh tuyến dốc (steep meridian) gây ra sự dẹt giác mạc cục bộ tại vị trí đó, giúp giảm độ cong của kinh tuyến dốc và trung hòa loạn thị sẵn có. Ngược lại, các đường mổ cong (frown incision) hoặc hình chữ U làm giảm lực kéo cơ học, hạn chế tối đa SIA.

Dữ liệu lâm sàng về hiệu quả kiểm soát loạn thị

Các thông số hình học của đường mổ và kết quả kiểm soát loạn thị được ghi nhận cụ thể từ các báo cáo lâm sàng trong tài liệu:

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Độ rộng đường hầm củng mạc (khoảng cách vết mổ trong - ngoài)3.5 đến 4 mm
Độ sâu đường mổ củng mạc50% chiều dày củng mạc
Độ rộng vết mổ ngoài cho người mới bắt đầu5 đến 5.5 mm
Loạn thị thứ phát do đường mổ thẳng 6 mm ở phía trên1.25 đến 1.50 Diopter
Loạn thị thứ phát do đường mổ frown 6 mm0.58 Diopter
Loạn thị thứ phát do đường mổ thẳng 7 mm ở phía thái dương1.00 Diopter
Loạn thị thứ phát do đường mổ thẳng 5 mm ở phía thái dương0.44 Diopter
Loạn thị thứ phát do đường mổ 2 mm MSICS (chord length 2 mm, effective length 7 mm)1.14 Diopter ở mắt chính thị
Cỡ mẫu nghiên cứu OCCI tại Mumbai100 ca không thể chi trả kính nội nhãn toric, loạn thị > 2.0 Diopter
Kết quả nghiên cứu OCCI tại MumbaiPhẫu thuật phaco mở rộng vết mổ lên 3.5 mm kèm OCCI 3.5 mm đối diện đạt SIA trung bình 1.28 Diopter, hiệu chỉnh loạn thị trong khoảng 0.5 Diopter ở 80% số ca.

Bình luận lâm sàng và hạn chế của phương pháp

Bình luận: Tài liệu này là bản ghi chép từ một khóa học hướng dẫn lâm sàng mang tính chia sẻ kinh nghiệm và báo cáo ca lâm sàng đơn lẻ, không phải là một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có nhóm chứng (RCT) quy mô lớn. Do đó, các thuật toán cá nhân hóa đường mổ và nomogram được đề cập cần được tiếp cận một cách thận trọng và cá thể hóa trên từng bệnh nhân. Điểm đáng lưu ý là việc so sánh tính dự đoán của SIA giữa MSICS và Phacoemulsification. Tác giả lập luận rằng vết mổ nhỏ trong Phaco có thể gây bỏng nhiệt củng mạc không dự đoán được, dẫn đến hiện tượng co rút/tăng độ dốc (stiffening/steepening) thay vì dẹt giác mạc, trong khi vết mổ MSICS lớn hơn lại có tính dự đoán cao hơn khi được đặt đúng kinh tuyến dốc. Tuy nhiên, điều này phụ thuộc rất lớn vào kỹ năng của phẫu thuật viên và chất lượng dụng cụ. Đối với ca lâm sàng chấn thương mắt có sẹo giác mạc, việc trì hoãn 4-6 tuần sau cắt chỉ là bắt buộc để ổn định khúc xạ trước khi can thiệp phẫu thuật thì hai.

Khuyến cáo thay đổi thực hành lâm sàng

  • Xác định chính xác kinh tuyến dốc trước mổ bằng giác mạc ký hoặc bản đồ giác mạc để lập kế hoạch vị trí đặt đường mổ MSICS nhằm trung hòa loạn thị sẵn có.
  • Thiết kế đường hầm củng mạc triplanar với độ sâu đồng đều đạt chính xác 50% chiều dày củng mạc để đảm bảo vết mổ tự đóng và watertight.
  • Cân nhắc áp dụng đường mổ cong (frown incision) hoặc hình chữ U thay vì đường mổ thẳng để giảm thiểu tối đa loạn thị do phẫu thuật (SIA) khi không muốn thay đổi khúc xạ giác mạc sẵn có.
  • Áp dụng kỹ thuật đường mổ đối diện (Opposite Clear Corneal Incision - OCCI) hoặc cá nhân hóa chiều dài đường mổ MSICS trên kinh tuyến dốc để trung hòa loạn thị cho bệnh nhân loạn thị cao không có điều kiện kinh tế đặt IOL toric.
  • Trì hoãn ít nhất 4 đến 6 tuần sau khi cắt chỉ khâu giác mạc ở các ca chấn thương trước khi tiến hành đo đạc khúc xạ và phẫu thuật đặt IOL thì hai.

Tài liệu tham khảo:

Jaganat Buramani, Nita Dodo, Narendra Singh Varma, Amul Sahu, 2026, IC525 Tackling the Menace of Astigmatism with Msics, AIOS Editor Proceedings, Video ID: PFHmU3pl4X8

Xem thêm