Trong Podcast 163 thuộc chuỗi CataractCoach (xuất bản năm 2026), BS. Đinh Thị Hoàng Anh và GS. Yury Kalinnikov công bố quy trình tách mảnh ghép PDEK (Pre-Descemet Endothelial Keratoplasty) tối ưu hóa đạt tỷ lệ thành công 95% và phương pháp tạo hình đồng tử lỗ kim (pinhole pupilloplasty) cải tiến trên mắt có tổn thương giác mạc phức tạp.
Cơ chế sinh lý bệnh và nguyên lý can thiệp
PDEK tách lớp màng Dua cùng màng Descemet và nội mô nhờ bơm khí/dịch tạo bóng bọt lớn (big bubble). Việc ứng dụng pít-tông lò xo (spring-loaded plunger) kết hợp bơm môi trường bảo quản dịch giúp kiểm soát chính xác tốc độ và áp lực nở bọt, tránh vỡ mô mảnh ghép. Trong kỹ thuật tạo hình đồng tử lỗ kim (pinhole pupilloplasty), khâu khép mống mắt teo dính rồi dùng đầu cắt dịch kính (vitractor) mở lại đồng tử kích thước 1,5 mm tại vị trí phản xạ Purkinje 1 (P1) giúp chặn tới 90% quang sai bậc cao (higher order aberrations - HOA) do sẹo trung tâm giác mạc gây ra.
Tóm tắt dữ liệu lâm sàng
Các chỉ số kĩ thuật và kết quả lâm sàng được ghi nhận từ báo cáo thực hành của nhóm tác giả bao gồm:
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thiết kế nghiên cứu | Thảo luận lâm sàng qua podcast (báo cáo chuyên gia) |
| Cỡ mẫu (n) | tài liệu không nêu |
| Tỷ lệ thành công chuẩn bị mảnh ghép PDEK tối ưu | 95% (sử dụng bơm pít-tông lò xo kết hợp môi trường bảo quản) |
| Đặt vòng nội mô giác mạc (ICRS) trong ghép giác mạc | Giảm loạn thị sau mổ từ >5–6 D xuống 1,5–2,0 D |
| Tạo hình đồng tử lỗ kim ở bệnh nhi 10 tuổi sẹo giác mạc | Thị lực cải thiện từ 0,05 (20/400) lên 0,7 (20/30) |
| Thước đo đồng tử trong tiền phòng (Pinhole gauge) | Thiết kế bán cầu hai đầu kích thước 0,5 mm và 0,75 mm |
| Kích thước đồng tử lỗ kim lý tưởng | 1,5 mm (dao động 1,5–1,8 mm tùy mức độ rách mống mắt) |
| Kỹ thuật chuẩn bị mảnh ghép tại Ngân hàng mắt | Để lại 3 điểm nối chưa cắt (cách nhau 120°) để phẫu thuật viên hoàn thiện tại phòng mổ |
Bình luận: Đây là các thông tin dựa trên trải nghiệm lâm sàng cá nhân và sáng kiến kĩ thuật phẫu thuật của nhóm tác giả Việt-Nga, chưa phải là nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng (RCT). Hạn chế lớn của tài liệu là thiếu nhóm chứng so sánh trực tiếp và chưa công bố cỡ mẫu dịch tễ chính xác. Tuy nhiên, giải pháp dùng pít-tông lò xo kết hợp bơm dịch bọt khí và kỹ thuật để lại 3 điểm nối 120° giúp giải quyết bài toán thiếu hụt mô giác mạc hiến tại các quốc gia đang phát triển.
Khuyến cáo thay đổi thực hành lâm sàng
- Kiểm soát tốc độ bơm bọt khí khi làm PDEK: Ưu tiên dùng dụng cụ kiểm soát lực (pít-tông lò xo) kết hợp bơm môi trường bảo quản dịch để bọt khí nở chậm, giảm thiểu tỷ lệ vỡ mảnh ghép Descemet-Dua (Mức bằng chứng: Khuyến cáo chuyên gia).
- Đặt hàng ngân hàng mắt chuẩn bị trước mảnh ghép: Áp dụng quy trình cắt 360° nhưng chừa lại 3 vị trí dính nhẹ (cách nhau 120°) giúp mảnh ghép ổn định trong quá trình vận chuyển và thao tác nhanh tại phòng mổ (Mức bằng chứng: Khuyến cáo chuyên gia).
- Định tâm chính xác trong tạo hình đồng tử lỗ kim: Đặt thước đo đồng tử (pinhole gauge) vào tiền phòng thay vì đo ngoài bề mặt giác mạc để tránh sai số phóng đại; xác định tâm đồng tử lỗ kim dựa trên phản xạ Purkinje 1 (P1) (Mức bằng chứng: Khuyến cáo chuyên gia).
- Kỹ thuật xử lý mống mắt teo khuyết: Khâu khép toàn bộ mống mắt bằng chỉ Polypropylene 9-0/10-0, sau đó dùng đầu cắt dịch kính tái tạo đồng tử lỗ kim 1,5 mm (Mức bằng chứng: Báo cáo ca lâm sàng).
- Tầm soát đáy mắt trước can thiệp: Luôn thăm dò võng mạc cẩn thận trước khi thu nhỏ đồng tử hoặc ứng dụng máy chụp ảnh đáy mắt diện rộng (như Mirante) để theo dõi hậu phẫu (Mức bằng chứng: Khuyến cáo chuyên gia).
Tài liệu tham khảo:
Uday Devgan, Dinh Thi Hoang Anh, Yury Kalinnikov. (2026). Podcast 163: Why PDEK is the best way to do lamellar corneal transplantation? CataractCoach. Video ID: KaO_dKHYX54.