Lựa chọn công thức tính công suất thủy tinh thể nhân tạo (IOL) trong thực hành lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
20.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026 (năm 2026), Dr. Gaurav Luthra đã trình bày về việc lựa chọn các công thức tính công suất thủy tinh thể nhân tạo (IOL) phù hợp cho từng tình huống lâm sàng. Việc cập nhật các công thức thế hệ mới là yếu tố then chốt để đạt được kết quả khúc xạ tối ưu, thay thế cho các công thức cũ như SRK 1 và SRK 2 vốn không còn là tiêu chuẩn chăm sóc (standard of care).

Tiến trình phát triển của các công thức tính IOL

Lịch sử tính toán IOL đã trải qua nhiều thế hệ, từ việc sử dụng các phép đo thủ công như Javal keratometry và A-scan tiếp xúc (contact A-scans) cách đây 25-30 năm, đến các công thức thế hệ thứ hai như SRK/T. Hiện nay, các công thức thế hệ thứ tư như Olson đã tích hợp nhiều biến số hơn. Các công thức hiện đại như Barrett Universal II đã trở thành lựa chọn phổ biến nhất cho những người thực hiện đo sinh trắc học quang học (optical biometry). Một lưu ý quan trọng là việc sử dụng chiều dài trục nhãn cầu (axial length) từ A-scan để nhập vào các máy tính Barrett có thể dẫn đến sai số đáng kể.

Công thức dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI)

Hill RBF (Radial Basis Function) là một công thức dựa trên trí tuệ nhân tạo (artificial intelligence) không phụ thuộc vào vị trí đặt thủy tinh thể hiệu dụng (ELP - effective lens position). Phiên bản Hill RBF 2 đã mở rộng phạm vi áp dụng cho các mắt có chiều dài trục nhãn cầu từ -5 đến 40 mm với cơ sở dữ liệu lên đến 12.490 mắt. Phiên bản Hill RBF 3 hiện nay cho phép tính toán cho các mắt có chiều dài trục nhãn cầu nằm ngoài giới hạn trước đây và hỗ trợ thiết kế thấu kính từ +5 đến -5 diopters. Công thức này sử dụng 8 biến số bao gồm chiều dài trục, keratometry, độ sâu tiền phòng (AC depth), độ dày thủy tinh thể, white-to-white, độ dày giác mạc trung tâm và giới tính.

Vai trò của các biến số và độ chính xác

Việc nhập chính xác các thông số như lens factor và design factor vào máy đo sinh trắc học là bắt buộc để tránh các bất ngờ về khúc xạ (refractive surprise). Mặc dù có thể tính toán mà không cần các biến số tùy chọn, nhưng độ chính xác sẽ giảm đi đáng kể. Đối với các trường hợp đặc biệt như mắt sau phẫu thuật khúc xạ (bao gồm post-RK, post-LASIK), Barrett True K là công thức được khuyến cáo. Ngoài ra, công thức Kane và EVO cũng được đánh giá cao về độ chính xác, đặc biệt trong các trường hợp phức tạp như giác mạc chóp (keratoconic eyes).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Công thức khuyến cáo cho mắt 22-24.5 mmSRK/T
Tỷ lệ mắt đạt trong khoảng +/- 0.5 D (Barrett)> 90%
Số lượng mắt trong cơ sở dữ liệu Hill RBF 212.490 mắt
Số lượng biến số trong Hill RBF 38 biến số
Dữ liệu tích hợp trong công thức Super Ladas100.000 ca phẫu thuật
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các công thức thế hệ mới như Barrett, Kane, và Hill RBF đã cải thiện đáng kể độ chính xác so với các công thức cũ. Tuy nhiên, người thực hành cần lưu ý rằng độ chính xác của công thức phụ thuộc hoàn toàn vào chất lượng dữ liệu đầu vào. Việc kiểm tra kỹ các thông số như lens factor là bước không thể bỏ qua để tránh sai sót hệ thống.
  • Ngừng sử dụng các công thức cũ như SRK 1 và SRK 2 vì không còn là tiêu chuẩn chăm sóc.
  • Ưu tiên sử dụng các công thức thế hệ mới như Barrett suite cho hầu hết các trường hợp mắt thông thường.
  • Sử dụng các công thức dựa trên AI như Kane hoặc Hill RBF cho các trường hợp mắt phức tạp hoặc ngoài giới hạn bình thường.
  • Luôn kiểm tra kỹ lens factor và design factor trên printout của máy đo sinh trắc học trước khi phẫu thuật.
  • Sử dụng các công cụ tính toán trực tuyến như ESCRS calculator để so sánh kết quả từ nhiều công thức khác nhau khi có sự khác biệt về số liệu đo đạc.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Gaurav Luthra, 2026, IOL Formulae - Which & When ?, AIOC2026 - IC105, aioseditorproceedings, Video ID: XYKgO_s0mQ0.

Xem thêm