Trong thực hành phẫu thuật đục thủy tinh thể hiện đại, việc kiểm soát loạn thị sau mổ luôn là một thách thức lớn đối với các phẫu thuật viên, đặc biệt là ở những bệnh nhân không có điều kiện kinh tế để sử dụng thủy tinh thể nhân tạo (IOL) toric cao cấp. Các phương pháp phẫu thuật truyền thống thường tạo ra những thay đổi không mong muốn về khúc xạ, dẫn đến sự phụ thuộc vào kính gọng sau phẫu thuật. Bài viết này phân tích kỹ thuật Customised Incision Cataract Surgery (CICS) – một phương pháp tiếp cận sáng tạo, cho phép phẫu thuật viên chủ động điều chỉnh loạn thị thông qua việc thiết kế đường mổ scleral tunnel, biến một thách thức kỹ thuật thành một công cụ điều trị khúc xạ hiệu quả và kinh tế.
Bản chất của việc tùy chỉnh đường mổ trong kiểm soát loạn thị
Bản chất của kỹ thuật CICS nằm ở việc hiểu rõ mối tương quan giữa hình thái đường mổ và hiệu ứng thay đổi khúc xạ trên giác mạc. Một đường mổ thẳng (straight incision) truyền thống thường gây ra sự thay đổi khúc xạ đáng kể, dao động từ 1.25 đến 1.5 Diopters. Ngược lại, việc thay đổi hình dạng đường mổ (từ thẳng sang cong hoặc hình chữ U) và vị trí đường mổ (xa hơn về phía sau) sẽ làm thay đổi vector lực tác động lên giác mạc.
Nguyên lý cốt lõi là trung tâm hóa đường mổ trên kinh tuyến dốc (steep meridian). Khi đường mổ được đặt chính xác tại kinh tuyến dốc, các lực vector từ hai phía sẽ tác động cân bằng, giúp làm phẳng kinh tuyến đó một cách có kiểm soát. Kỹ thuật này không chỉ đơn thuần là một đường mổ, mà là một quá trình kỹ thuật đường hầm (tunnel engineering), nơi phẫu thuật viên có thể "chơi đùa" với các thông số hình học để trung hòa loạn thị có sẵn của bệnh nhân.
Dữ liệu lâm sàng và hiệu quả thực tế
Dưới đây là bảng tóm tắt các nguyên tắc điều chỉnh loạn thị dựa trên hình thái đường mổ được đúc kết từ kinh nghiệm lâm sàng:
| Loại đường mổ | Đặc điểm | Hiệu ứng khúc xạ |
|---|---|---|
| Đường mổ thẳng (7mm) | Tiêu chuẩn | Induce 1.25 - 1.5 D |
| Đường mổ thẳng (6mm) | Ngắn hơn | Induce ~1.25 D |
| Đường mổ thẳng (5mm) | Ngắn nhất | Induce ~1.0 D |
| Đường mổ cong/Frown | Tùy chỉnh | Giảm thiểu loạn thị (tỷ lệ thuận với độ cong) |
| Đường mổ U-shape | Tối ưu | Gần như trung hòa hoàn toàn loạn thị |
Trong các ca lâm sàng được báo cáo, việc áp dụng CICS đã giúp giảm loạn thị từ mức 3.48 D xuống còn 0.64 D, hoặc từ 1.97 D xuống mức plano (không cần kính), chứng minh rằng với sự tính toán kỹ lưỡng, phẫu thuật viên có thể đạt được kết quả thị giác vượt trội mà không cần đến các công nghệ đắt tiền.
Phân tích chuyên sâu về kỹ thuật và cạm bẫy
Điểm mấu chốt của CICS không nằm ở máy móc mà nằm ở tư duy của phẫu thuật viên. Việc đánh dấu chính xác kinh tuyến dốc khi bệnh nhân ở tư thế nằm là bắt buộc để tránh sai số do xoay nhãn cầu. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng quá trình lành thương của mỗi cá thể là khác nhau, do đó, dù kỹ thuật có chuẩn xác đến đâu, vẫn có thể tồn tại những "bất ngờ" về khúc xạ.
"Thay vì gọi đây là loạn thị do phẫu thuật (surgically induced astigmatism), tôi gọi đây là loạn thị được điều chỉnh bằng phẫu thuật (surgically corrected astigmatism). Đây là sự chuyển đổi từ một tác dụng phụ không mong muốn thành một công cụ điều trị chủ động."
Một cạm bẫy cần tránh là việc quá tự tin vào các thuật toán cá nhân mà bỏ qua sự biến thiên sinh học. Dù vậy, ngay cả khi có sai số, việc sử dụng đường mổ tùy chỉnh vẫn giúp đưa bệnh nhân về gần trạng thái chính thị (emmetropia) hơn nhiều so với đường mổ tiêu chuẩn.
Thông điệp mang về cho thực hành lâm sàng
- Cá nhân hóa đường mổ: Hãy bắt đầu thiết kế đường mổ dựa trên kinh tuyến dốc của từng bệnh nhân thay vì áp dụng một kích thước cố định cho tất cả.
- Tận dụng hình học: Sử dụng đường mổ cong (frown) hoặc U-shape để giảm thiểu loạn thị, và đường mổ thẳng để trung hòa loạn thị cao.
- Kỹ thuật là chìa khóa: Không cần máy móc cao cấp, sự chính xác trong việc đánh dấu kinh tuyến dốc và kỹ thuật tạo đường hầm là yếu tố quyết định thành công.
- Tư vấn bệnh nhân: CICS là một giải pháp "premium" về mặt kết quả, giúp bệnh nhân tiết kiệm chi phí mà vẫn đạt được thị lực tối ưu, đây là một lợi thế cạnh tranh lớn trong thực hành tư nhân.
Tài liệu tham khảo:
Boramani, J. (2026). Customised Incision Cataract Surgery (CICS). AIOS Editor Proceedings 2, AIOC 2026, IC469. https://www.youtube.com/watch?v=eNqpdS0uUEI