Tại hội thảo AIOC2026, Dr. Anurag Mishra đã trình bày 11 nguyên lý cốt lõi giúp hiểu rõ cơ chế vật lý và thiết kế của kính nội nhãn (IOL) đa tiêu cự (Trifocal) và kính có độ sâu tiêu cự mở rộng (EDOF). Việc nắm vững các nguyên lý này là yếu tố tiên quyết để bác sĩ nhãn khoa lựa chọn loại kính phù hợp cho từng bệnh nhân cụ thể.
Cơ sở vật lý và thiết kế kính
Lịch sử của thiết kế Trifocal bắt nguồn từ các thấu kính Fresnel, vốn sử dụng các bước (steps) để hội tụ ánh sáng. Nguyên lý này được áp dụng ngược lại trong IOL để tạo ra nhiều tiêu điểm. Thí nghiệm khe đôi của Young giải thích hiện tượng nhiễu xạ (diffraction) khi ánh sáng đi qua các khe hẹp (tương ứng với các bước trên IOL), tạo ra các vùng sáng (tiêu điểm) và vùng tối (mất mát ánh sáng). Sự giao thoa mang tính xây dựng (constructive interference) là bắt buộc để tạo ra tiêu điểm, trong khi giao thoa phá hủy gây ra mất mát ánh sáng.
Đặc điểm của vùng trung tâm và thiết kế xoắn ốc
Vùng trung tâm (bull's-eye) của kính Trifocal là phần nền khúc xạ, được thiết kế cho nhìn xa hoặc trung gian. Đường kính vùng này được tính toán dựa trên phương trình quang học và bước sóng ánh sáng. Ví dụ, với công suất cộng thêm (add power) là 3.25D như trong PanOptix, vùng trung tâm lý thuyết nên là 0.823 mm, nhưng thực tế được điều chỉnh thành 1.16 mm để ưu tiên nhìn trung gian, giúp kính trở nên "tha thứ" hơn. Các thiết kế xoắn ốc (spiral design) như Archimedean spiral được cho là giúp chuyển đổi sóng ánh sáng thành tiêu điểm dạng đường thẳng, tuy nhiên tác giả nhấn mạnh rằng tuyên bố không có mất mát ánh sáng là một lầm tưởng, vì bất kỳ bề mặt nào có độ cao khác biệt đều dẫn đến khúc xạ và mất mát ánh sáng.
Phân loại và lựa chọn kính theo ESCRS
ESCRS gần đây đã đưa ra phân loại dựa trên phạm vi thị lực (range of field). Nếu phạm vi thị lực dưới 2.3, kính có thể là monofocal tăng cường (enhanced monofocal) hoặc EDOF. Guideline cụ thể cho độ lệch tiêu cự (defocus) như sau: 1.2 đến 1.58D là enhanced monofocal, trên 1.58D là EDOF, và trên 2.3D là kính toàn dải (full range of field IOL). Việc đánh giá kích thước đồng tử trong điều kiện ánh sáng trung bình (mesopic) và ánh sáng mạnh (photopic) là bắt buộc để quyết định kích thước vùng nhiễu xạ phù hợp.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Đường kính bull's-eye lý thuyết (add 4D) | 0.742 mm |
| Đường kính bull's-eye lý thuyết (add 3.25D) | 0.823 mm |
| Đường kính bull's-eye thực tế PanOptix | 1.16 mm |
| Defocus enhanced monofocal | 1.2 - 1.58 D |
| Defocus EDOF | > 1.58 D |
| Defocus full range of field IOL | > 2.3 D |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh rằng không có loại IOL đa tiêu cự nào hoàn toàn không gây hiện tượng quang học (photic phenomena). Việc lựa chọn giữa Trifocal và EDOF cần cá thể hóa dựa trên nhu cầu thị giác và kích thước đồng tử của bệnh nhân.
Các điểm thay đổi thực hành lâm sàng:
- Luôn đo kích thước đồng tử ở cả điều kiện mesopic và photopic trước khi quyết định thiết kế IOL.
- Hiểu rằng các thiết kế IOL hiện đại vẫn gây mất mát ánh sáng do nhiễu xạ và khúc xạ bề mặt.
- Đối với Trifocal, ưu tiên mục tiêu khúc xạ hậu phẫu là viễn thị nhẹ; đối với EDOF, ưu tiên mục tiêu cận thị nhẹ.
- Cân nhắc kỹ thuật điều chỉnh độ khúc xạ hậu phẫu để tối ưu hóa vị trí tiêu điểm trên hoàng điểm.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Anurag Mishra, 2026, AIOC2026 IC140 Dr Anurag Mishra the 11 Pearls to Understand the Science and Make of Edof Trifoca, aioseditorproceedings, Video ID: UnMstiL6e9k.