Bài giảng tại AIOC2026 (năm 2026) về chủ đề các nguyên nhân gây giảm thị lực sau phẫu thuật đục thủy tinh thể tập trung vào các biến chứng đoạn trước và đoạn sau. Các nguyên nhân đoạn trước phổ biến bao gồm phù giác mạc (corneal edema), tăng nhãn áp (intraocular pressure) dẫn đến phù giác mạc dạng nang, tồn lưu chất vỏ thủy tinh thể ở ngoại vi, sai lệch công suất hoặc vị trí thủy tinh thể nhân tạo (IOL), màng xơ sau (PC plaque), phản ứng sợi huyết (fibrinous reaction) hoặc hội chứng độc tính đoạn trước (Toxic Anterior Segment Syndrome - TAS), và tồn lưu chất nhầy (viscoelastic) trong túi bao.
Các biến chứng đoạn trước và quản lý
Đối với các trường hợp tồn lưu chất nhầy trong túi bao gây căng túi bao (capsular bag distension), tình trạng này có thể xảy ra ngay sau phẫu thuật hoặc muộn hơn, dẫn đến di lệch IOL ra trước và gây cận thị hóa (myopic shift). Quản lý trong giai đoạn sớm bao gồm đưa bệnh nhân trở lại phòng mổ để rửa túi bao. Dự phòng bằng cách thực hiện rạch hướng tâm (radial incision) ở bao trước nếu bao quá nhỏ để tạo không gian cho chất nhầy thoát ra. Đối với các trường hợp muộn, nếu dịch không quá đục, có thể thực hiện YAG capsulotomy dưới sự bảo vệ của steroid và thuốc hạ nhãn áp. Nếu dịch quá đục, cần thực hiện rửa túi bao. Đối với viêm màng bồ đào (uveitis) tái phát, bệnh nhân cần được kiểm soát viêm ít nhất 3 tháng trước phẫu thuật dưới sự bảo vệ của steroid tại chỗ và toàn thân.
Phân biệt TAS và viêm nội nhãn
Việc phân biệt giữa TAS và viêm nội nhãn (endophthalmitis) là tối quan trọng. TAS thường xuất hiện sớm trong 12-48 giờ, ít hoặc không đau, phù giác mạc từ rìa đến rìa, đồng tử giãn cố định, nhãn áp thường tăng và dịch kính thường trong. Ngược lại, viêm nội nhãn thường xuất hiện muộn hơn sau 2-3 ngày, đau nhiều, phù mi, mủ tiền phòng (hypopyon) và phản ứng sợi huyết là dấu hiệu điển hình, nhãn áp có thể thấp do ngừng hoạt động thể mi, và có sự tham gia của dịch kính (vitritis). Quản lý TAS chủ yếu bằng steroid liều cao (prednisolone, difluprednate) nhỏ hàng giờ. Viêm nội nhãn cần được chẩn đoán và xử trí sớm bằng tiêm nội nhãn (intravitreal injections) hoặc phẫu thuật cắt dịch kính (vitrectomy) nếu không cải thiện sau 48 giờ.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thời điểm xuất hiện TAS | 12-48 giờ sau phẫu thuật |
| Thời điểm xuất hiện viêm nội nhãn | 2-3 ngày sau phẫu thuật |
| Tác nhân gây viêm nội nhãn cấp | Staphylococcus epidermidis, Pseudomonas, Streptococcus pneumonia, Staph aureus |
| Tác nhân gây viêm nội nhãn muộn | Propionibacterium acnes, nấm, liên cầu khuẩn độc lực thấp |
| Quản lý viêm nội nhãn không đáp ứng tiêm | Cắt dịch kính (vitrectomy) sau 48 giờ |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân biệt lâm sàng giữa TAS và viêm nội nhãn dựa trên thời gian khởi phát và các dấu hiệu thực thể. Cần lưu ý rằng các trường hợp viêm nội nhãn do vi khuẩn độc lực thấp (như P. acnes) có thể biểu hiện âm thầm, kéo dài và dễ bị nhầm lẫn với các phản ứng viêm vô trùng, đòi hỏi theo dõi sát sao và cân nhắc lấy mẫu dịch kính khi cần thiết.
Các nguyên nhân khác và lưu ý lâm sàng
Các nguyên nhân khác gây giảm thị lực bao gồm xuất huyết dịch kính (vitreous hemorrhage) do bong dịch kính sau (PVD), bệnh võng mạc đái tháo đường (PDR), hoặc biến chứng từ gây tê quanh nhãn cầu (peribulbar block). Phù hoàng điểm dạng nang (cystoid macular edema) cũng là một nguyên nhân phổ biến, quản lý bằng NSAIDs và steroid. Đối với các trường hợp nghi ngờ viêm nội nhãn do nấm (fungal endophthalmitis) biểu hiện âm thầm, cần theo dõi định kỳ và cân nhắc lấy IOL nếu tình trạng viêm không thể kiểm soát bằng steroid.
- Luôn thực hiện khám võng mạc giãn đồng tử nếu bệnh nhân có triệu chứng mới sau phẫu thuật.
- Sử dụng steroid liều cao nhỏ hàng giờ cho TAS và theo dõi sát nhãn áp.
- Cân nhắc lấy mẫu dịch kính (vitreous tap/biopsy) sớm trong nghi ngờ viêm nội nhãn.
- Ưu tiên sử dụng A-constant trong tính toán công suất IOL và kiểm tra chéo với nhiều công thức khác nhau.
- Duy trì theo dõi chặt chẽ các trường hợp viêm màng bồ đào sau phẫu thuật để phát hiện sớm các tác nhân độc lực thấp.
Tài liệu tham khảo:
Deeksha Rani, 2026, Post op Vision loss module, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: RLl3-AQgnNg.