Nghiên cứu của Vaughn và cộng sự (2026) đã thực hiện phân tích thư mục (bibliometric analysis) trên 381.677 ấn phẩm trong lĩnh vực sản phụ khoa (OBGYN) được lập chỉ mục từ năm 1900 đến 2021. Nghiên cứu sử dụng chỉ số gây gián đoạn (disruption score) để xếp hạng các công trình, thay thế cho phương pháp đếm số lần trích dẫn (citation count) truyền thống nhằm đánh giá mức độ ảnh hưởng học thuật của các nghiên cứu.
Cơ chế chỉ số gây gián đoạn
Chỉ số gây gián đoạn (disruption score) là một công cụ phân tích thư mục đo lường mức độ một ấn phẩm làm thay đổi hướng đi của lĩnh vực chuyên môn thông qua các quy trình gây gián đoạn (disruptive processes). Chỉ số này dao động từ -1 (rất mang tính phát triển - developmental) đến +1 (rất mang tính gián đoạn - disruptive). Công thức tính dựa trên 4 giá trị: (A) số lượng công trình sau này trích dẫn bài báo mà không trích dẫn các tài liệu tham khảo của nó, (B) số lượng công trình sau này trích dẫn cả bài báo và ít nhất một tài liệu tham khảo của nó, (C) tổng số lần bài báo được trích dẫn, và (D) số lượng công trình sau này trích dẫn tài liệu tham khảo nhưng không trích dẫn chính bài báo đó. Công thức cụ thể là (A-B)/(C+D). Các bài báo có điểm âm được coi là công trình phát triển, thường xây dựng dựa trên các ý tưởng hiện có, trong khi các bài báo có điểm dương được coi là gây gián đoạn, thường giới thiệu các ý tưởng đổi mới.
Kết quả phân tích các ấn phẩm sản phụ khoa
Nghiên cứu đã xác định 381.677 công trình trong lĩnh vực OBGYN. Các bài báo hàng đầu chủ yếu đến từ American Journal of Obstetrics and Gynecology (53%) và British Journal of Obstetrics and Gynecology (16%). Kết quả cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa các bài báo được trích dẫn nhiều nhất, các bài báo mang tính phát triển và các bài báo mang tính gián đoạn. Chỉ có một bài báo duy nhất xuất hiện trong cả hai danh sách top 100 bài báo được trích dẫn nhiều nhất và top 100 bài báo gây gián đoạn nhất, đó là bài báo về Haemophilus vaginalis vaginitis của Garner và Dukes (1955).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tổng số ấn phẩm | 381.677 công trình |
| Số lượng tạp chí | 167 tạp chí |
| Trung bình trích dẫn (Top 100 Cited) | 568 lần |
| Trung bình điểm (Top 100 Developmental) | -0,33 |
| Trung bình điểm (Top 100 Disruptive) | 0,82 |
| Tỷ lệ OB/GYN (Top Cited) | 31% OB vs 69% GYN |
| Tỷ lệ OB/GYN (Top Disruptive) | 58% OB vs 40% GYN |
| Tỷ lệ OB/GYN (Top Developmental) | 65% OB vs 34% GYN |
Bình luận: Thông tin theo Vaughn et al., 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Nghiên cứu này cho thấy chỉ số gây gián đoạn cung cấp một góc nhìn khác biệt so với số lần trích dẫn truyền thống. Hạn chế của nghiên cứu là chỉ tập trung vào các tạp chí được lập chỉ mục với từ khóa MeSH "Obstetrics" hoặc "Gynecology", có thể bỏ sót các bài báo quan trọng trên các tạp chí tổng quát như New England Journal of Medicine. Ngoài ra, chỉ số này đo lường ảnh hưởng học thuật, không trực tiếp đo lường giá trị lâm sàng.
Thay đổi thực hành lâm sàng
- Sử dụng chỉ số gây gián đoạn như một công cụ bổ sung để đánh giá tầm ảnh hưởng của các nghiên cứu thay vì chỉ dựa vào số lần trích dẫn.
- Nhận diện rằng các nghiên cứu mang tính gián đoạn thường có xu hướng tập trung vào lĩnh vực sản khoa (obstetrics) hơn là phụ khoa (gynecology).
- Cần thận trọng khi đánh giá giá trị lâm sàng của một bài báo dựa trên chỉ số học thuật, vì một bài báo có thể gây gián đoạn trong lĩnh vực học thuật hẹp nhưng không có ý nghĩa lâm sàng rộng rãi.
- Lưu ý xu hướng giảm dần các công trình mang tính gián đoạn từ thập niên 1970 đến nay, có thể do sự thay đổi trong cách thức sử dụng tri thức để thúc đẩy khám phá khoa học.
Tài liệu tham khảo:
Vaughn CR, White M, Chon AH, Sun RC. The disruption score: a novel bibliometric analysis of obstetrics and gynecology. European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology. 2026; 327: 115508. DOI: 10.1016/j.ejogrb.2026.115508