Trong thực hành nhãn khoa hiện đại, việc quản lý bệnh nhân Glôcôm góc đóng nguyên phát (PACG) kèm đục thủy tinh thể là một thách thức không nhỏ. Trước đây, phẫu thuật cắt bè củng mạc (trabeculectomy) thường được xem là lựa chọn kinh điển. Tuy nhiên, với sự tiến bộ của công nghệ phẫu thuật Phaco, vai trò của việc thay thủy tinh thể trong việc giải quyết cơ chế bệnh sinh của Glôcôm góc đóng ngày càng được khẳng định, mở ra những hướng tiếp cận mới an toàn và hiệu quả hơn cho người bệnh.
Bản chất cơ chế bệnh sinh và vai trò của thủy tinh thể
Bản chất của Glôcôm góc đóng nguyên phát không chỉ đơn thuần là sự nghẽn đồng tử, mà là một quá trình phức tạp bao gồm nhiều yếu tố giải phẫu. Thủy tinh thể đóng vai trò trung tâm trong cơ chế này thông qua độ dày, vị trí và hình thái của nó. Khi thủy tinh thể dày lên hoặc đẩy ra trước, nó làm hẹp tiền phòng, gây nghẽn đồng tử và đẩy mống mắt ra trước, từ đó làm đóng góc tiền phòng. Phẫu thuật Phaco không chỉ giúp giải phóng trục thị giác bằng cách loại bỏ thủy tinh thể đục, mà quan trọng hơn, nó làm sâu tiền phòng, mở rộng góc tiền phòng và cải thiện dòng thoát thủy dịch qua vùng bè, từ đó hạ nhãn áp một cách sinh lý.
Dữ liệu lâm sàng và các lựa chọn phẫu thuật
Các nghiên cứu lâm sàng đã so sánh hiệu quả giữa Phaco đơn thuần và Phaco kết hợp các thủ thuật khác. Dưới đây là bảng tóm tắt các đặc điểm chính của các phương pháp phẫu thuật phổ biến:
| Phương pháp | Cơ chế chính | Ưu điểm | Hạn chế |
|---|---|---|---|
| Phaco đơn thuần | Giải phóng nghẽn đồng tử, sâu tiền phòng | An toàn, ít xâm lấn, phục hồi nhanh | Hiệu quả hạ nhãn áp có thể hạn chế ở ca nặng |
| Phaco + Cắt bè | Tạo đường thoát thủy dịch mới | Hạ nhãn áp mạnh | Nguy cơ biến chứng bọng thấm, loạn thị |
| Phaco + Tách dính góc | Giải phóng dính góc tiền phòng | Hiệu quả cao, ít biến chứng | Đòi hỏi kỹ thuật và dụng cụ chuyên dụng |
Bình luận chuyên gia về chiến lược điều trị
Kết quả từ các nghiên cứu tại Việt Nam và quốc tế cho thấy, Phaco kết hợp tách dính góc tiền phòng mang lại hiệu quả hạ nhãn áp tương đương với Phaco kết hợp cắt bè, nhưng với độ an toàn cao hơn và ít biến chứng hơn. Việc sử dụng các chất nhầy bảo vệ nội mô (như kỹ thuật soft-shell) và các dụng cụ chuyên dụng như Lan Micro Hook giúp giảm thiểu sang chấn trong quá trình phẫu thuật.
Việc lựa chọn phẫu thuật cần cá thể hóa dựa trên giai đoạn bệnh và tình trạng góc tiền phòng. Phaco kết hợp tách dính góc hiện nay là một lựa chọn ưu việt, giúp giải quyết triệt để cơ chế bệnh sinh mà không cần tạo ra các đường dò không sinh lý.
Thông điệp mang về cho thực hành lâm sàng
- Ưu tiên Phaco: Cân nhắc Phaco đơn thuần hoặc kết hợp tách dính góc là lựa chọn đầu tay cho bệnh nhân Glôcôm góc đóng kèm đục thủy tinh thể.
- Kiểm soát tiền phòng: Luôn duy trì độ sâu tiền phòng trong suốt quá trình phẫu thuật để tránh sang chấn nội mô và hội chứng áp lực dương.
- Sử dụng Adrenaline: Sử dụng Adrenaline tiền phòng để đạt độ giãn đồng tử tối đa, giúp thao tác dễ dàng và tránh kẹt mống mắt.
- Theo dõi sát: Theo dõi nhãn áp sau mổ chặt chẽ, đặc biệt trong giai đoạn đầu, vì chức năng vùng bè có thể cần thời gian để hồi phục hoàn toàn.
Tài liệu tham khảo:
PGS. TS. BS. Đỗ Tấn, Phẫu thuật thủy tinh thể trên bệnh nhân Glôcôm góc đóng nguyên phát, Hội thảo chuyên môn Nhãn khoa, 2026.