Trong buổi thảo luận Kera Grand Round - S2 - Session 2 năm 2023, các chuyên gia đã trình bày ca lâm sàng bệnh nhân nam 13 tuổi mắc viêm kết mạc mùa xuân (Vernal Keratoconjunctivitis - VKC) tái phát kèm loét khiên (Shield ulcer). Việc quản lý các trường hợp này thường gặp thách thức do nguy cơ nhiễm trùng thứ phát và sự cần thiết của việc kiểm soát viêm bề mặt nhãn cầu.
Cơ chế bệnh sinh
Loét khiên trong bệnh mắt dị ứng xảy ra do sự tích tụ các mảnh vụn eosinophilic (eosinophilic debris) trên bề mặt nhãn cầu. Các protein độc tế bào (cytotoxic proteins) như major basic protein và major acidic protein từ bạch cầu ái toan gây ly giải tế bào biểu mô, dẫn đến loét và tổn thương bề mặt. Sự cọ xát cơ học từ các nhú gai khổng lồ (giant papillae) làm trầm trọng thêm tình trạng này.
Dữ liệu lâm sàng
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu ca lâm sàng | 1 bệnh nhân nam 13 tuổi |
| Chẩn đoán | VKC tái phát hai mắt, loét khiên độ 1-2 |
| Can thiệp phẫu thuật | Nạo biểu mô bề mặt, tiêm triamcinolone acetonide 20 mg |
| Thời gian theo dõi | Tài liệu không nêu |
| Số ca phẫu thuật cắt nhú gai | 13-14 ca trong 17 năm |
Bình luận: Đây là một buổi thảo luận chuyên gia (webinar), không phải nghiên cứu lâm sàng có đối chứng. Các can thiệp như tiêm steroid dưới kết mạc hoặc cắt nhú gai là lựa chọn cuối cùng khi điều trị nội khoa thất bại. Cần lưu ý nguy cơ nhiễm trùng khi sử dụng steroid kéo dài và tầm quan trọng của việc loại trừ nhiễm trùng trước khi bắt đầu điều trị tích cực.
Thay đổi thực hành lâm sàng
- Luôn loại trừ nhiễm trùng (bacterial, fungal, acanthamoeba) trước khi bắt đầu liệu pháp steroid mạnh cho loét khiên.
- Cân nhắc nạo biểu mô (debridement) đối với các mảng loét khiên không đáp ứng với điều trị nội khoa.
- Sử dụng màng ối (amniotic membrane) hoặc ghép niêm mạc miệng (buccal mucous membrane graft) trong các trường hợp tái phát nặng để giảm ma sát cơ học.
- Kiểm soát dị ứng hệ thống thông qua phối hợp với chuyên gia dị ứng là yếu tố then chốt để ổn định bề mặt nhãn cầu.
- Cần thận trọng với việc sử dụng kính tiếp xúc băng điều trị (Bandage Contact Lens - BCL) do nguy cơ nhiễm trùng, đặc biệt ở bệnh nhân atopy.
Tài liệu tham khảo:
Cornea Society, 2023, Kera Grand Round - S2 - Session 2 - Allergic Eye Disease PLUS, YouTube Video ID: _lill7Tauok.