Quản lý bệnh lý bề mặt nhãn cầu và giác mạc: Ca lâm sàng và cập nhật điều trị

Bs Ngô Hữu Thế
24.10.26
Last Updated

Tài liệu hội thảo AIOC 2026 PG Capsule Cornea & External Eye Diseases II (2026) trình bày các ca lâm sàng về bệnh lý bề mặt nhãn cầu, biến chứng sau ghép giác mạc và bệnh lý giác mạc tinh thể. Các báo cáo tập trung vào việc ứng dụng kỹ thuật tái tạo bề mặt, quản lý biến chứng sau phẫu thuật ghép giác mạc phiến (DALK) và chẩn đoán phân biệt các bệnh lý giác mạc hiếm gặp.

Ghép biểu mô rìa nuôi cấy (CLET) trong thiếu hụt tế bào gốc rìa

Thiếu hụt tế bào gốc rìa (Limbal Stem Cell Deficiency - LSCD) dẫn đến tình trạng kết mạc hóa, tân mạch và hình thành màng xơ mạch, gây suy giảm thị lực tiến triển. Một ca lâm sàng nam 17 tuổi bị chấn thương do vôi ở mắt phải 5 tháng trước, được chẩn đoán LSCD giai đoạn 3. Quy trình điều trị bao gồm thu hoạch tế bào gốc rìa từ mắt lành, nuôi cấy trên màng ối người đã loại bỏ tế bào (denuded human amniotic membrane) để tạo mảnh ghép kỹ thuật sinh học. Sau khi cắt bỏ màng xơ mạch, mảnh ghép được cố định bằng keo fibrin và chỉ khâu. Kết quả sau 1 tháng cho thấy biểu mô hóa hoàn toàn, giác mạc trong hơn và thị lực đạt đếm ngón tay 4 mét. Ưu điểm của CLET là giải quyết nguyên nhân gốc rễ, tỷ lệ đào thải thấp và không cần ức chế miễn dịch toàn thân kéo dài nếu là tự thân.

Quản lý xuất huyết giao diện sau DALK ở mắt trẻ em

Xuất huyết giao diện (interface hemorrhage) sau ghép giác mạc phiến sâu (Deep Anterior Lamellar Keratoplasty - DALK) là biến chứng hiếm gặp nhưng đe dọa thị lực, đặc biệt ở mắt có tân mạch giác mạc trước đó. Hai ca lâm sàng (16 tuổi và 5 tuổi) bị chấn thương kiềm, sau khi thực hiện CLET và DALK đã xuất hiện xuất huyết tại giao diện mảnh ghép-giác mạc chủ. Điều trị bảo tồn bằng steroid tại chỗ và bevacizumab tại chỗ (pha từ thuốc tiêm Avastin 100mg/ml xuống nồng độ 5mg/ml, bảo quản 4°C) cho thấy hiệu quả trong việc ức chế tân mạch và thúc đẩy hấp thu máu. Theo dõi bằng chụp cắt lớp quang học phân đoạn trước (Anterior Segment OCT - ASOC) cho thấy sự cải thiện thị lực đáng kể sau 6 tuần.

Keratopathy dạng bão (Hurricane Keratopathy) và dị vật giác mạc

Hurricane keratopathy là tình trạng bệnh lý biểu mô giác mạc với hình thái xoáy, thường liên quan đến phẫu thuật ghép giác mạc xuyên (Penetrating Keratoplasty - PKP) hoặc sử dụng steroid kéo dài. Cơ chế được cho là do sự tái tạo biểu mô tăng tốc và phân bố điện trường xoay chiều trên giác mạc. Ngoài ra, báo cáo ca lâm sàng trẻ 6 tuổi có dị vật gỗ nội giác mạc xuyên qua màng Descemet (Descemet's Membrane - DM) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng kẹp vi phẫu (vitreoretinal forceps) để lấy dị vật nguyên khối, tránh làm vỡ dị vật hoặc gây nhiễm trùng nội nhãn. Chẩn đoán hình ảnh bằng ASOC giúp xác định chính xác vị trí và độ sâu của dị vật.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu (LSCD)1 bệnh nhân nam 17 tuổi
Cỡ mẫu (Xuất huyết sau DALK)2 bệnh nhân (16 tuổi và 5 tuổi)
Cỡ mẫu (Dị vật giác mạc)1 bệnh nhân nam 6 tuổi
Nồng độ Bevacizumab tại chỗ5 mg/ml
Thời gian theo dõi (Xuất huyết sau DALK)6 tuần (đến khi hết xuất huyết)
Thời gian theo dõi (Dị vật giác mạc)1 tháng
Thị lực sau 1 tháng (Dị vật giác mạc)6/6
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng bevacizumab tại chỗ (off-label) trong quản lý tân mạch giác mạc cần được cân nhắc kỹ lưỡng về nồng độ và thời gian sử dụng để tránh tác dụng phụ lên biểu mô. Đối với dị vật giác mạc ở trẻ em, việc sử dụng ASOC là công cụ hỗ trợ đắc lực để lập kế hoạch phẫu thuật, giảm thiểu nguy cơ tổn thương nội nhãn.
  • Ưu tiên sử dụng ASOC để đánh giá độ sâu và vị trí dị vật giác mạc trước khi can thiệp phẫu thuật.
  • Cân nhắc sử dụng bevacizumab tại chỗ như một phương pháp hỗ trợ để ức chế tân mạch giác mạc trong các trường hợp nguy cơ cao.
  • Thực hiện lấy dị vật giác mạc nguyên khối bằng kẹp vi phẫu để tránh sót dị vật và giảm thiểu nguy cơ nhiễm trùng.
  • Cần theo dõi nhãn áp (IOP) định kỳ khi bệnh nhân sử dụng steroid kéo dài sau phẫu thuật giác mạc.
  • Ghi chép hình ảnh bằng máy chụp khe (slit lamp photography) là bắt buộc để theo dõi tiến triển bệnh lý bề mặt nhãn cầu.

Tài liệu tham khảo:

AIOC, 2026, PG Capsule Cornea & External Eye Diseases II, aioseditorproceedings, 00:46:02, https://www.youtube.com/watch?v=yBcENqfNNJM

Xem thêm