Tại hội thảo AIOC2026, chủ đề IC465 đã thảo luận về tình huống lâm sàng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng: bong võng mạc (Retinal Detachment - RD) xảy ra 1 tuần sau phẫu thuật đặt thấu kính nội nhãn (Implantable Collamer Lens - ICL). Việc quản lý đòi hỏi sự kết hợp giữa can thiệp phẫu thuật kịp thời và tư vấn tâm lý bệnh nhân.
Dữ liệu y văn về bong võng mạc sau phẫu thuật Phakic IOL
Dữ liệu từ các nghiên cứu quy mô lớn cho thấy chiều dài trục nhãn cầu (Axial Length) là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất. Trong một nghiên cứu trên 522 mắt đặt thấu kính Phakic, nguy cơ bong võng mạc tăng theo cấp số nhân ở những mắt có chiều dài trục trên 30mm, trong khi nguy cơ ở mắt dưới 30mm là không đáng kể. Một nghiên cứu khác so sánh nhóm đặt ICL và nhóm đeo kính tiếp xúc cứng (Rigid Contact Lens) cho thấy tỷ lệ bong võng mạc trong năm đầu tiên là 0,85% ở nhóm ICL so với 0,16% ở nhóm đối chứng. Mặc dù sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê, các chuyên gia cho rằng kỹ thuật phẫu thuật, bao gồm việc sử dụng quá mức chất nhầy (visco-elastic) và biến động áp lực nội nhãn trong quá trình bơm rửa (hydro-implantation), có thể gây ra lực kéo tại nền dịch kính (vitreous base), từ đó thúc đẩy bong võng mạc.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu Phakic IOL | 522 mắt |
| Tỷ lệ RD năm đầu (nhóm ICL) | 0,85% |
| Tỷ lệ RD năm đầu (nhóm kính tiếp xúc) | 0,16% |
| Ngưỡng chiều dài trục nguy cơ cao | Trên 30mm |
| Hiệu quả dự phòng bằng laser | Giảm nguy cơ từ 10% xuống 0,3% |
Chiến lược quản lý và tư vấn bệnh nhân
Khi xảy ra bong võng mạc, ưu tiên hàng đầu là chuyển viện khẩn cấp đến bác sĩ chuyên khoa dịch kính võng mạc (vitreo-retinal surgeon). Kết quả chức năng thị giác tốt nhất đạt được khi phẫu thuật được thực hiện sớm. Đối với các trường hợp có lỗ rách đơn lẻ hoặc khu trú trong một góc phần tư, phẫu thuật đai củng mạc (buckle) thường là lựa chọn ưu tiên thay vì cắt dịch kính (vitrectomy). Việc tư vấn bệnh nhân cần sự minh bạch tuyệt đối, giải thích rõ ràng rằng cận thị bệnh lý (pathological myopia) là nguyên nhân gốc rễ, không phải do bản thân phẫu thuật ICL. Điều này giúp duy trì niềm tin của bệnh nhân trong quá trình điều trị và theo dõi lâu dài.
Quản lý mắt thứ hai và dự phòng
Đối với mắt thứ hai, cần thực hiện đánh giá võng mạc toàn diện 360 độ, ngay cả khi kết quả trước phẫu thuật là bình thường. Nếu phát hiện các vùng thoái hóa võng mạc, cần thực hiện laser dự phòng (prophylaxis) trước khi tiến hành phẫu thuật. Trong giai đoạn chờ đợi mắt thứ nhất hồi phục, bệnh nhân có thể sử dụng kính tiếp xúc cho mắt thứ hai để duy trì thị lực. Các chuyên gia khuyến cáo không nên để tiền phòng nông (shallow anterior chamber) dù chỉ trong thời gian ngắn trong quá trình phẫu thuật ICL để tránh sự di chuyển ra trước của mống mắt và thấu kính, yếu tố có thể gây ra lực kéo dịch kính.
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sàng lọc võng mạc ngoại vi kỹ lưỡng trước phẫu thuật khúc xạ. Việc sử dụng laser dự phòng cho các vùng thoái hóa võng mạc (lattice degeneration) là tiêu chuẩn thực hành tốt để giảm thiểu rủi ro bong võng mạc hậu phẫu.
- Thực hiện sàng lọc võng mạc 360 độ trước phẫu thuật ICL cho mọi bệnh nhân cận thị cao.
- Laser dự phòng các vùng thoái hóa võng mạc ngoại vi để giảm nguy cơ bong võng mạc từ 10% xuống 0,3%.
- Ưu tiên chuyển viện sớm đến chuyên gia dịch kính võng mạc khi có biến chứng bong võng mạc.
- Duy trì độ sâu tiền phòng ổn định trong suốt quá trình phẫu thuật ICL để tránh lực kéo dịch kính.
- Tư vấn minh bạch về bệnh lý cận thị nền tảng để bảo vệ mối quan hệ bác sĩ - bệnh nhân khi có biến chứng.
Tài liệu tham khảo:
Zain Khatib, 2026, Retinal Detachment 1 Week Post Icl Surgery Treatment Choices, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: QG1_hdkoSB8.