Chấn thương mắt, đặc biệt là chấn thương đụng dập (blunt injury), là nguyên nhân phổ biến dẫn đến traumatic glaucoma (glaucoma sau chấn thương) với diễn tiến có thể xuất hiện sớm hoặc muộn. Việc hiểu rõ cơ chế bệnh sinh và thời điểm can thiệp là yếu tố then chốt để bảo tồn thị lực cho bệnh nhân.
Cơ chế bệnh sinh
Khi xảy ra chấn thương đụng dập, nhãn cầu chịu lực nén theo trục trước sau, dẫn đến sự giãn nở ở vùng xích đạo (equatorial expansion). Sự thay đổi áp lực đột ngột này gây ứng suất cơ học lên các cấu trúc quan trọng như trabecular meshwork (lưới bè), thể mi và dây chằng treo thủy tinh thể. Các tổn thương này có thể gây tắc nghẽn đường thoát thủy dịch trực tiếp hoặc thông qua quá trình viêm, xuất huyết tiền phòng (hyphema), dẫn đến tăng nhãn áp.
Dữ liệu lâm sàng
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thời điểm khởi phát glaucoma | Bimodal (trong vòng 3 tháng hoặc 10-15 năm sau chấn thương) |
| Nguy cơ glaucoma khi góc thoái hóa >270 độ | 5% |
| Nguy cơ glaucoma khi góc thoái hóa gần như hoàn toàn | 30% |
| Thời điểm tái xuất huyết (re-bleeding) | 3-5 ngày sau chấn thương |
| Chỉ định dẫn lưu hyphema | Nhãn áp >50 mmHg trong 5 ngày hoặc >35 mmHg trong 7 ngày |
| Thời gian theo dõi sau chấn thương | Suốt đời |
Bình luận: Tài liệu này là một bài giảng chuyên gia, không phải nghiên cứu lâm sàng có đối chứng, do đó các con số về nguy cơ và chỉ định điều trị mang tính kinh nghiệm lâm sàng cá nhân. Cần lưu ý rằng việc quản lý angle recession (thoái hóa góc) đòi hỏi sự theo dõi sát sao bằng gonioscopy (soi góc tiền phòng) ở cả hai mắt để so sánh. Hạn chế lớn nhất là thiếu dữ liệu về kết cục thị lực dài hạn sau các can thiệp phẫu thuật được đề xuất.
Thay đổi thực hành lâm sàng
- Luôn thực hiện soi góc tiền phòng ở cả hai mắt để so sánh các thay đổi cấu trúc sau chấn thương.
- Tránh thực hiện soi góc tiền phòng trong giai đoạn sớm (nên đợi 4 tuần) để đánh giá chính xác các thay đổi tại góc.
- Sử dụng steroid tại chỗ cho mọi trường hợp chấn thương mắt để kiểm soát viêm (trabeculitis), giảm dần liều trong 1 tháng.
- Không cố gắng lấy bỏ hoàn toàn cục máu đông trong tiền phòng bằng cách kéo, thay vào đó sử dụng dụng cụ cắt (cutter) để tránh nguy cơ tái xuất huyết.
- Chỉ định phẫu thuật sớm nếu nhãn áp không kiểm soát được bằng thuốc tối đa trong vòng 1 tháng hoặc có dấu hiệu tổn thương thần kinh thị giác.
Tài liệu tham khảo:
Subhash Prasad, 2026, Management of Traumatic Glaucoma, AIOC 2026 IC132, Video ID: Y-drPfkkfn8.