Bài giảng tại AIOC2026 (2026) về quản lý u nguyên bào võng mạc nội nhãn (Intraocular Retinoblastoma - IORB) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân loại giai đoạn để quyết định phương pháp điều trị khu trú. Các hệ thống phân loại như IIRC (2005, sửa đổi 2006) và AJCC (phiên bản thứ 8) đóng vai trò then chốt trong việc xác định mức độ lan rộng của khối u, từ đó hướng dẫn lựa chọn biện pháp can thiệp phù hợp cho từng nhóm bệnh nhân.
Phân loại và đánh giá giai đoạn u
Việc phân loại IORB giúp xác định khả năng bảo tồn nhãn cầu. Nhóm A và B bao gồm các khối u giới hạn trong võng mạc, có thể ảnh hưởng hoặc không đến các cấu trúc quan trọng như gai thị hoặc hoàng điểm. Nhóm C và D là các trường hợp u đã lan ra ngoài võng mạc vào khoang dưới võng mạc hoặc khoang dịch kính. Nhóm E là nhóm không thể bảo tồn, nơi chức năng và cấu trúc nhãn cầu bị ảnh hưởng nghiêm trọng với nguy cơ di căn cao. Cần lưu ý hiện tượng "di chuyển giai đoạn" (stage migration) khi so sánh các hệ thống phân loại; ví dụ, khoảng 17% khối u nhóm D theo IIRC trở thành nhóm E trong ICRB. Các thông số quan trọng nhất để quyết định điều trị bao gồm kích thước khối u (chiều cao và đường kính đáy đo trên siêu âm), vị trí so với các cấu trúc sống còn, sự hiện diện của các tế bào gieo rắc (seeds) và mức độ bong võng mạc.
Chiến lược điều trị khu trú
Đối với nhóm A, các phương pháp điều trị tại chỗ bao gồm laser quang đông (laser photocoagulation), liệu pháp nhiệt xuyên đồng tử (transpupillary thermotherapy - TTT) hoặc áp lạnh (cryotherapy) cho các khối u ngoại vi gần ora serrata. Điều kiện tiên quyết là chiều cao khối u dưới 2 mm và đường kính đáy dưới 3 mm. Đối với nhóm B đến D, cần thực hiện hóa trị giảm khối u (chemo reduction) trước, giúp giảm trung bình 49% chiều cao khối u sau 2-3 chu kỳ, tạo điều kiện cho các biện pháp khu trú. Nếu khối u có kiểu thoái triển "thịt cá" (fish flesh regression) và chiều cao dưới 2 mm, có thể áp dụng điều trị như nhóm A. Nếu chiều cao trên 2 mm, chỉ có thể sử dụng TTT, có thể tăng cường bằng ICG (indocyanine green) hoặc phối hợp hóa trị carboplatin đường tĩnh mạch với TTT trong vòng 24 giờ (thermochemotherapy).
So sánh Laser quang đông và TTT
Laser quang đông sử dụng laser argon bước sóng 532 nm để gây đông khối u, tạo ra vùng trắng. Ngược lại, TTT sử dụng laser diode hồng ngoại gần bước sóng 810 nm để làm nóng khối u, gây ra quá trình chết tế bào theo chương trình (apoptosis), ít gây sẹo hơn và an toàn hơn cho các khối u vùng hoàng điểm. Cả hai đều hấp thụ qua biểu mô sắc tố võng mạc (RPE). Trong trường hợp sẹo cũ hoặc khối u dày che khuất RPE, ICG (thuốc nhuộm xanh hấp thụ tại 800 nm) có thể được sử dụng để tăng hiệu quả hấp thụ laser.
Quản lý tế bào gieo rắc và tái phát
Các tế bào gieo rắc (seeds) có đặc điểm vô mạch, kháng hóa trị toàn thân, là yếu tố dự báo tái phát mạnh. Tái phát thường xảy ra trong vòng 3 năm, nhưng có thể muộn đến 5 năm. Đối với tế bào gieo rắc lan tỏa, tiêu chuẩn chăm sóc hiện nay là hóa trị nội nhãn (intravitreal chemotherapy). Topotecan (20-30 mcg trong 0.05 ml) hiện là lựa chọn ưu tiên thay thế cho melphalan do ít tác dụng phụ hơn. Kỹ thuật mới bao gồm hóa trị nội nhãn liều cao (80-180 mcg trong 0.1-0.18 ml) cho các trường hợp tái phát. Cần lưu ý, các khối u che khuất gai thị là chỉ định tương đối cho cắt bỏ nhãn cầu (enucleation).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Giảm chiều cao u sau hóa trị | 49% sau 2-3 chu kỳ |
| Liều Topotecan nội nhãn | 20-30 mcg trong 0.05 ml |
| Liều Topotecan nội nhãn liều cao | 80-180 mcg trong 0.1-0.18 ml |
| Tỷ lệ nhóm D (IIRC) sang E (ICRB) | 17% |
| Bước sóng Laser Argon | 532 nm |
| Bước sóng Laser Diode (TTT) | 810 nm |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa điều trị dựa trên phân loại giai đoạn và đáp ứng thoái triển của khối u. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp dữ liệu cụ thể về tỷ lệ sống còn dài hạn hoặc biến chứng thị lực sau các can thiệp nội nhãn liều cao. Cần thận trọng khi áp dụng các kỹ thuật mới như hóa trị nội nhãn liều cao ngoài các trung tâm chuyên sâu.
- Ưu tiên phân loại giai đoạn chính xác trước khi quyết định can thiệp khu trú.
- Sử dụng TTT thay vì laser quang đông cho các khối u vùng hoàng điểm để giảm thiểu sẹo.
- Theo dõi sát bệnh nhân có tế bào gieo rắc trong ít nhất 5 năm do nguy cơ tái phát cao.
- Cân nhắc hóa trị nội nhãn với Topotecan là tiêu chuẩn cho các trường hợp có tế bào gieo rắc lan tỏa.
Tài liệu tham khảo:
Dr Ra, 2026, When and how of the focal treatment measures and targeted treatments for IORB, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: DDfPbohWLSc.