Quản lý lác trong (infantile esotropia) ở trẻ em: Cập nhật năm 2026

Bs Ngô Hữu Thế
30.10.26
Last Updated

Bài giảng tại hội thảo AIOC2026 (năm 2026) về quản lý lác trong (infantile esotropia) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc can thiệp sớm để tối ưu hóa kết quả thị giác hai mắt. Lác trong bẩm sinh có tỷ lệ lưu hành khoảng 1-2%, với đặc điểm khởi phát từ lúc sinh đến 6 tháng tuổi.

Cơ sở sinh lý học và thời điểm phẫu thuật

Dựa trên di sản của Marshall Parks (JAPOS 2005), phẫu thuật sớm giúp đạt được thị giác hai mắt (stereopsis) và hội chứng monofixation. Các nghiên cứu trên khỉ cho thấy nếu phẫu thuật sửa chữa lác trong trong vòng 3 tuần đầu đời (tương đương 3 tháng ở người), trẻ có thể lấy lại sự hợp nhất (fusion) bình thường và các kết nối binocular connections tại vỏ não V1. Trên lâm sàng, việc căn chỉnh mắt trong phạm vi 2.5 đến 5 độ cho phép các cột ưu thế thị giác (ocular dominant columns) duy trì sự tách biệt không quá 1-2 độ dài neuron ngang. Các nghiên cứu quan sát kết luận nên phẫu thuật ở độ tuổi 3-4 tháng khi độ lác dưới 3 diopter và lác trong hằng định ít nhất 40 prism diopter qua hai lần khám.

Dịch tễ học và các yếu tố nguy cơ mới

Tỷ lệ lác trong đang gia tăng do sự gia tăng số trẻ sinh non. Một nghiên cứu trên trẻ từ 6 tháng đến 16 tuổi (n=308, 194 nam và 114 nữ) cho thấy tuổi trung bình khi đến khám là 4.6 ± 3.8 năm. Khoảng 37% trẻ được điều trị bằng tiêm và laser phát triển lác trong. Đặc biệt, trẻ điều trị bệnh võng mạc trẻ sinh non (ROP) có nguy cơ lác trong là 37.5%. Ngoài ra, suy giảm thị lực não bộ (cerebral visual impairment - CVI) đang trở thành một thách thức mới cần được quản lý song song với lác.

Kết quả phẫu thuật và quản lý biến chứng

Dữ liệu hồi cứu (2005-2017) trên trẻ dưới 2 tuổi cho thấy tỷ lệ thành công phẫu thuật là 70.6% ở nhóm không có tổn thương thần kinh và 61.3% ở nhóm có tổn thương thần kinh. Tỷ lệ đạt được thị lực lập thể (stereo acuity) là 55%. Đối với các trường hợp lác trong lớn, tác giả chuyển sang phẫu thuật 3 cơ (thêm cắt ngắn cơ thẳng ngoài - lateral rectus resection) thay vì chỉ lùi cơ đơn thuần. Các biến chứng như lác ngoài kế tiếp (consecutive exotropia), quá mức cơ chéo dưới (inferior oblique overaction) và lác đứng phân ly (dissociated vertical deviation - DVD) thường gặp trong theo dõi dài hạn. DVD xuất hiện ở 51.9% và quá mức cơ chéo dưới ở 44.1% các trường hợp.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ lưu hành lác trong1-2%
Cỡ mẫu nghiên cứu (DNB student)308 trẻ (194 nam, 114 nữ)
Tuổi trung bình khi khám4.6 ± 3.8 năm
Nguy cơ lác trong sau điều trị ROP37.5%
Thành công phẫu thuật (không tổn thương thần kinh)70.6%
Thành công phẫu thuật (có tổn thương thần kinh)61.3%
Tỷ lệ đạt thị lực lập thể55%
Tỷ lệ DVD sau phẫu thuật51.9%
Tỷ lệ quá mức cơ chéo dưới44.1%
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc không ủng hộ Botox cho lác trong ở trẻ em do tỷ lệ phải phẫu thuật lại cao (25%) và biến chứng sụp mi (ptosis). Việc sử dụng các bài tập chống ức chế (anti-suppression exercises) như Cairoscope được khuyến nghị để cải thiện kết quả thị giác hai mắt.
  • Khuyến khích bác sĩ nhi khoa chuyển tuyến sớm các trường hợp lác trong trong vòng vài tuần thay vì vài tháng.
  • Phẫu thuật sớm trong vòng 60 ngày kể từ khi phát hiện lác để tối ưu hóa thị giác hai mắt.
  • Theo dõi dài hạn các trẻ sinh non và trẻ đã điều trị ROP do nguy cơ cao phát triển lác trong và các rối loạn vận nhãn thứ phát.
  • Cần đánh giá và quản lý CVI ở trẻ lác trong có kèm theo các vấn đề thần kinh.
  • Sử dụng các bài tập chống ức chế để hỗ trợ phát triển thị giác hai mắt sau phẫu thuật.

Tài liệu tham khảo:

Suma Ganesh, 2026, Infantile esotropia management in 2026, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: WA-kDnVe3YQ.

Xem thêm