Chương trình giáo dục y khoa độc lập WSPOS năm 2023 đã thảo luận về các chiến lược quản lý tiến triển cận thị ở trẻ em, tập trung vào việc sử dụng atropine và các thay đổi hành vi. Việc kiểm soát cận thị không chỉ dừng lại ở việc điều chỉnh khúc xạ mà còn nhằm mục đích ngăn ngừa các biến chứng đe dọa thị lực lâu dài như myopic maculopathy (bệnh hoàng điểm cận thị), bong võng mạc, đục thủy tinh thể và glaucoma (bệnh glôcôm).
Sử dụng Atropine trong kiểm soát cận thị
Atropine là một chất đối kháng thụ thể muscarinic không chọn lọc (non-selective muscarinic antagonist) đã được xem xét như một phương pháp điều trị tiến triển cận thị từ những năm 1970. Tại Singapore, việc sử dụng atropine trong lâm sàng đã bắt đầu từ đầu những năm 2000. Các nồng độ được sử dụng bao gồm 1% (từ đầu), 0,01% (từ 2014), 0,125% (từ 2017) và gần đây là 0,025%. Hiệu quả của atropine có liên quan đến liều lượng, trong đó liều cao hơn có tác dụng mạnh hơn. Tuy nhiên, cần lưu ý đến sự khác biệt về đáp ứng giữa các quần thể bệnh nhân khác nhau, ví dụ như trẻ em da trắng trong nghiên cứu W A có đáp ứng tốt hơn trẻ em châu Á, trong khi trẻ em Ấn Độ trong nghiên cứu của Sharma cũng cho thấy kết quả khả quan.
Thách thức trong thực hành lâm sàng và theo dõi
Việc bắt đầu điều trị thường được thực hiện khi có bằng chứng tài liệu về sự tiến triển cận thị. Các bác sĩ lâm sàng nên thận trọng và có thể cần thời gian theo dõi từ 4 đến 6 tháng trước khi bắt đầu điều trị nếu chưa chắc chắn về nguyên nhân gây cận thị (ví dụ: cận thị không do trục nhãn cầu). Đối với trẻ em dưới 8 tuổi có tiến triển nhanh, việc bắt đầu bằng atropine liều thấp là một lựa chọn, nhưng cần chuẩn bị sẵn sàng để tăng liều nếu cần thiết. Việc ngừng thuốc nên được thực hiện bằng cách giảm liều từ từ (tapering) thay vì ngừng đột ngột để tránh hiện tượng rebound (tái phát) sau khi ngừng thuốc, đặc biệt ở trẻ nhỏ.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tăng trưởng trục nhãn cầu (1% atropine) | 0,14 mm mỗi năm |
| Đáp ứng với atropine liều thấp | Khoảng 50% |
| Tỷ lệ esotropia (lác trong) | Dưới 3% bệnh nhân |
Bình luận: Các dữ liệu về hiệu quả của atropine liều thấp (0,01%) cho thấy sự khác biệt đáng kể giữa các nghiên cứu như ATOM 2 và LAMP, điều này có thể do sự khác biệt về quần thể nghiên cứu và công thức thuốc. Việc sử dụng thuốc pha chế (compounded atropine) tiềm ẩn rủi ro về độ ổn định pH và nồng độ không đồng nhất, do đó bác sĩ cần theo dõi sát sao sự tăng trưởng trục nhãn cầu của bệnh nhân.
Thay đổi hành vi và giáo dục phụ huynh
Giáo dục phụ huynh đóng vai trò then chốt trong việc tạo sự đồng thuận (parental buy-in) và tuân thủ điều trị. Việc giải thích về các nguy cơ lâu dài của cận thị cao thay vì chỉ tập trung vào độ dày của kính là rất quan trọng. Các chiến lược hành vi bao gồm tăng thời gian hoạt động ngoài trời và kiểm soát thời gian sử dụng màn hình. Đối với việc học trực tuyến, khuyến khích sử dụng màn hình lớn (TV) thay vì máy tính xách tay để giảm khoảng cách làm việc gần. Việc thiết lập cấu trúc và thói quen sinh hoạt hàng ngày cho trẻ là cần thiết để tránh việc trẻ tìm đến màn hình khi buồn chán.
- Ưu tiên theo dõi trục nhãn cầu (axial length) thay vì chỉ dựa vào khúc xạ nếu có điều kiện.
- Cá nhân hóa phác đồ điều trị dựa trên độ tuổi, mức độ rủi ro và khả năng chi trả của gia đình.
- Luôn kiểm tra chẩn đoán phân biệt (ví dụ: keratoconus) ở trẻ em có tiến triển cận thị bất thường.
- Sử dụng các công cụ giáo dục (tài liệu, video) để giảm lo âu cho phụ huynh và tăng tuân thủ.
- Thực hiện theo dõi định kỳ (teleophthalmology) trong 2-4 tuần đầu sau khi bắt đầu điều trị để phát hiện sớm tác dụng phụ.
Tài liệu tham khảo:
WSPOS, 2023, WSPOS Independent Medical Education Programme (1st July 2023) V2, WSPOS Official, Video ID: SHSXOVQhgrM