Quản lý đục thủy tinh thể chấn thương: Hướng dẫn từ chuyên gia

Bs Ngô Hữu Thế
17.10.26
Last Updated

Bài giảng tại AIOC2026 (IC242) của Dr. Rajesh Sinha trình bày các chiến lược quản lý đục thủy tinh thể chấn thương (traumatic cataract) phức tạp, nhấn mạnh vào việc đánh giá tiền phẫu và lập kế hoạch cá thể hóa cho từng bệnh nhân. Chấn thương mắt có thể dẫn đến nhiều hình thái đục thủy tinh thể khác nhau, từ dạng hoa hồng (rosette pattern) kinh điển đến đục toàn bộ, bán trật (subluxated), hoặc đục dạng màng (membranous cataract) kèm theo tổn thương giác mạc hoặc màng bồ đào.

Nguyên tắc xử trí đục thủy tinh thể chấn thương

Mục tiêu cốt lõi là loại bỏ thủy tinh thể đục và đặt kính nội nhãn (IOL) tối ưu nhất. Trong trường hợp chấn thương gây tổn thương giác mạc đồng thời, ưu tiên hàng đầu là đóng kín vết thương giác mạc (primary closure) trước khi cân nhắc phẫu thuật thủy tinh thể. Việc kết hợp hai thủ thuật cùng lúc có nguy cơ gây phản ứng viêm fibrinous AC (fibrinous anterior chamber reaction) và sai số trong tính công suất IOL. Nếu có tình trạng viêm do chất nhân thủy tinh thể (lens matter) thoát vào tiền phòng, bác sĩ có thể thực hiện hút chất nhân, để bệnh nhân tình trạng vô căn (aphakic) và lên kế hoạch đặt IOL ở thì sau.

Xử trí các tình huống đặc biệt

Đối với đục thủy tinh thể sau chấn thương có mảng xơ bao sau (posterior capsular plaque), cần cố gắng loại bỏ các sợi vỏ, tạo mặt phẳng phân tách (cleavage plane) giữa mảng xơ và bao sau, sau đó dùng kẹp hoặc dụng cụ cùn như Sinskey hook để loại bỏ mảng xơ. Trong trường hợp đục thủy tinh thể dạng màng, thực hiện cắt màng (membranectomy) và đặt IOL nhiều mảnh (multi-piece IOL) vào rãnh (sulcus). Nếu có khiếm khuyết bao sau (PC defect) từ trước, nên trì hoãn phẫu thuật vài tuần để bờ bao sau xơ hóa, giúp việc hút chất nhân an toàn hơn và có thể đặt IOL trong túi bao.

Quản lý dị vật và iridodialysis

Khi có dị vật nội nhãn, cần tránh các thủ thuật thủy dịch (hydro procedure) mạnh để không làm di lệch dị vật ra sau. Nên thực hiện debulking nhẹ nhàng, giữ dị vật trong epinuclear cortex để lấy ra an toàn. Đối với iridodialysis, cần sửa chữa trước khi thực hiện membranectomy để tránh sắc tố di chuyển vào buồng dịch kính gây viêm. Trong trường hợp aniridia do chấn thương, sử dụng kính aniridic (aniridic lens) 9-mm cố định bằng chỉ 9-0 prolene.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Quản lý bán trật (đến 120°)Endocapsular ring
Quản lý bán trật (đến 240°)Cionni's ring
Quản lý bán trật (>240°)SFIOL hoặc intrascleral haptic fixation
Chỉ khâu aniridic lens9-0 prolene
Kích thước quang học kính aniridic9-mm
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như SFIOL hoặc cố định kính aniridic đòi hỏi kỹ năng phẫu thuật cao và đánh giá kỹ lưỡng tình trạng zonule. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp dữ liệu định lượng về tỷ lệ biến chứng sau phẫu thuật.

Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Đối với bệnh nhi có vết thương giác mạc tự đóng (self-sealed), việc khâu 1-2 mũi là cần thiết để tránh bung vết thương do trẻ có thói quen dụi mắt, trong khi ở người lớn có thể cân nhắc dùng kính tiếp xúc băng (bandage contact lens).

  • Ưu tiên đóng kín vết thương giác mạc trước khi xử lý thủy tinh thể.
  • Tránh thủy dịch mạnh khi có dị vật nội nhãn để ngăn di lệch dị vật.
  • Sửa chữa iridodialysis trước khi thực hiện membranectomy để giảm viêm.
  • Sử dụng endocapsular ring hoặc Cionni's ring tùy theo mức độ bán trật zonule.
  • Cân nhắc khâu vết thương giác mạc ở trẻ em dù vết thương đã tự đóng.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Rajesh Sinha, 2026, Traumatic Cataract Management Learn It from Masters, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: Ceitl_9-QB0.

Xem thêm