Quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn và giám sát phòng mổ trong nhãn khoa

Bs Ngô Hữu Thế
25.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, Dr. Jayashree Baruah đã trình bày về các quy tắc ứng xử và giám sát phòng mổ (Operating Theatre - OT) nhằm đảm bảo an toàn cho bệnh nhân và giảm thiểu nguy cơ nhiễm khuẩn. Việc duy trì môi trường vô khuẩn là trách nhiệm của toàn bộ ê-kíp, bao gồm cả việc quản lý hành vi của nhân viên và giám sát định kỳ các yếu tố môi trường.

Quy tắc ứng xử và trang phục trong phòng mổ

Phòng mổ yêu cầu sự tuân thủ nghiêm ngặt về trang phục và hành vi để bảo vệ hai chiều: ngăn ngừa nhiễm khuẩn từ bên ngoài vào và bảo vệ bệnh nhân khỏi các tác nhân gây bệnh, đặc biệt là viêm nội nhãn (endophthalmitis). Không được phép mặc quần áo đường phố (street clothes) vào khu vực vô khuẩn. Toàn bộ ê-kíp, đặc biệt là phẫu thuật viên và điều dưỡng dụng cụ (scrub nurse), phải mặc đầy đủ trang phục phẫu thuật (surgical attire). Kỹ thuật rửa tay ngoại khoa phải được thực hiện đúng quy trình, rửa tay và cánh tay đến 2 inch phía trên khuỷu tay bằng dung dịch xà phòng kháng khuẩn. Các vùng thường bị bỏ sót như móng tay và kẽ móng phải được làm sạch, cắt tỉa gọn gàng; không được sử dụng móng tay giả (acrylics) hoặc sơn móng tay.

Kỹ thuật mặc áo và găng vô khuẩn

Khi mặc áo choàng vô khuẩn, cần lưu ý gấp áo từ trong ra ngoài để bảo vệ bề mặt vô khuẩn. Phẫu thuật viên cần tìm vị trí an toàn, tránh chạm vào xe đẩy vô khuẩn hoặc bàn mổ. Sau khi mặc áo, tay phải luôn giữ trên đường eo (waistline). Việc buộc dây áo phía sau phải do điều dưỡng lưu thông (circulating nurse) thực hiện. Khi di chuyển trong phòng mổ, các nhân viên phải đi lùi lưng vào nhau (back-to-back) để tránh chạm vào khu vực vô khuẩn của người khác. Đối với kỹ thuật đeo găng, bề mặt ngoài của găng là vùng vô khuẩn, cần thao tác cẩn thận để tránh nhiễm khuẩn. Khi tháo găng, điều dưỡng lưu thông sẽ tháo dây áo choàng, sau đó phẫu thuật viên tự tháo găng.

Quản lý hoạt động giữa các ca phẫu thuật

Giữa các ca mổ, cần chuẩn bị xe đẩy dụng cụ mới cho từng ca, không nên chuẩn bị tất cả cùng lúc để tiết kiệm thời gian và đảm bảo vô khuẩn. Khi điều dưỡng lưu thông cần đổ dung dịch vô khuẩn, khoảng cách an toàn là 6 inch. Đối với người quan sát trong phòng mổ, cần duy trì khoảng cách 1 foot (khoảng 30 cm) so với khu vực vô khuẩn. Kiểm soát tiếng ồn và hạn chế di chuyển không cần thiết là bắt buộc. Điện thoại di động nên để bên ngoài hoặc giảm âm lượng tối đa để tránh gây giật mình cho bệnh nhân.

Giám sát phòng mổ và kiểm soát nhiễm khuẩn

Giám sát phòng mổ là quá trình theo dõi định kỳ để phát hiện và kiểm soát ô nhiễm. Tỷ lệ viêm nội nhãn sau phẫu thuật được ghi nhận từ 0,01% đến 0,07%. Đối với các cơ sở mới, cần có 3 báo cáo giám sát không có ý nghĩa (non-significant reports) trước khi bắt đầu hoạt động. Các khu vực cần giám sát bao gồm không khí, nước và bề mặt. Phương pháp nuôi cấy không khí bằng đĩa Petri mở (open Petri dish method) được thực hiện bằng cách đặt đĩa ở khoảng cách 1m so với sàn và 1m so với đầu bệnh nhân trong 30 phút. Nếu không có khuẩn lạc nấm hoặc dưới 10 khuẩn lạc vi khuẩn trong đĩa 10 cm, phòng mổ được coi là an toàn.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ viêm nội nhãn0,01% đến 0,07%
Khoảng cách đổ dung dịch vô khuẩn6 inch
Khoảng cách người quan sát1 foot
Tiêu chuẩn an toàn không khí (đĩa 10cm)Không có nấm, <10 khuẩn lạc vi khuẩn
Tần suất giám sát phòng mổMỗi tháng (tài liệu khuyến cáo mỗi 2 tuần tốt hơn)
Yêu cầu cho trung tâm mới3 báo cáo giám sát không có ý nghĩa
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các khuyến cáo về khoảng cách và phương pháp nuôi cấy là tiêu chuẩn thực hành tốt (best practice) để giảm thiểu rủi ro nhiễm khuẩn. Lưu ý rằng việc giám sát không chỉ là thủ tục hành chính mà cần sự phối hợp chặt chẽ với đội ngũ vi sinh để xử lý kịp thời các kết quả bất thường.
  • Luôn tuân thủ quy tắc đi lùi lưng vào nhau (back-to-back) khi di chuyển trong phòng mổ.
  • Thực hiện giám sát vi sinh định kỳ hàng tháng để đảm bảo an toàn môi trường.
  • Đảm bảo nhân viên có dấu hiệu nhiễm khuẩn hoặc khu trú vi khuẩn không tham gia vào phòng mổ.
  • Kiểm tra kỹ số lượng và tình trạng bao gói dụng cụ phẫu thuật trước khi sử dụng.
  • Thiết lập đội kiểm soát nhiễm khuẩn để đánh giá lại quy trình khi có kết quả nuôi cấy bất thường.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Jayashree Baruah, 2026, AIOC2026 operation Theatre Surveillance Etiquettes, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: ZBLRQ3l6a8A.

Xem thêm