Quyết định lâm sàng trong nhãn khoa: Khi nào cần từ chối can thiệp phẫu thuật và thủ thuật

Bs Ngô Hữu Thế
31.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026 (IC357), các chuyên gia đã thảo luận về tầm quan trọng của việc đưa ra quyết định lâm sàng (clinical decision making) và phán đoán lâm sàng (clinical judgment) thay vì chỉ dựa vào công nghệ. Trong thực hành nhãn khoa hiện đại, việc biết khi nào nên từ chối một thủ thuật như LASIK, đặt kính đa tiêu (multifocal lens), hay tiêm nội nhãn là kỹ năng thiết yếu để đảm bảo an toàn và sự hài lòng của bệnh nhân.

Từ chối LASIK và lựa chọn thay thế

LASIK từng được coi là tiêu chuẩn vàng, nhưng hiện nay các bác sĩ cần cân nhắc kỹ về cấu trúc giác mạc. Tác giả nhấn mạnh rằng 40% độ dày giác mạc phía trước chịu trách nhiệm cho 60-70% độ bền kéo (tensile strength). Việc tạo vạt (flap) làm thay đổi cấu trúc này, dẫn đến nguy cơ giãn lồi giác mạc (ectasia) lên tới 6% (tài liệu cho rằng con số thực tế cao hơn). Các chỉ số sàng lọc trên Pentacam như BAD index > 1.6 hoặc ART max < 400 micron là những dấu hiệu cảnh báo không nên thực hiện LASIK. Thay vào đó, các thủ thuật bề mặt (surface procedures) như Trans PRK được ưu tiên vì không tạo vạt, bảo tồn thần kinh giác mạc và giảm nguy cơ khô mắt (dry eye). Trong thực hành của tác giả với hơn 400 ca, Trans PRK cho thấy sự phục hồi thị lực nhanh chóng, với 98% bệnh nhân đạt thị lực tốt và hầu hết đạt 6/6 vào tuần thứ 3.

Chỉ định kính đa tiêu (Multifocal IOL)

Việc lựa chọn kính đa tiêu cần cá thể hóa dựa trên lối sống và tình trạng bệnh lý của bệnh nhân. Kính đa tiêu hoạt động dựa trên nguyên lý phân tách ánh sáng, dẫn đến giảm độ tương phản (contrast sensitivity). Các trường hợp chống chỉ định bao gồm: bệnh nhân Glaucoma tiến triển, bệnh lý hoàng điểm (như AMD), hoặc bệnh nhân có rối loạn bề mặt nhãn cầu nghiêm trọng. Ngoài ra, các thông số như góc alpha (angle alpha) và góc kappa (angle kappa) cần được đo đạc kỹ lưỡng; giá trị > 0.5 thường gây khó chịu cho bệnh nhân. Bác sĩ cần tư vấn trung thực về nguy cơ chói sáng (glare) và quầng sáng (halos) để quản lý kỳ vọng của bệnh nhân.

Khi nào từ chối đặt kính Toric

Kính Toric là công cụ đắc lực để điều trị loạn thị, nhưng không phải là lựa chọn cho mọi bệnh nhân. Các trường hợp cần thận trọng bao gồm: giác mạc bất thường do sẹo, giãn lồi, hoặc sau phẫu thuật RK (Radial Keratotomy). Sự xoay của kính Toric dù chỉ 1 độ cũng có thể làm giảm 3% hiệu quả điều chỉnh loạn thị. Bác sĩ cần thực hiện đo đạc trên bề mặt giác mạc nguyên vẹn (pristine cornea) trước khi dùng thuốc giãn đồng tử. Nếu có sự không tương xứng giữa khúc xạ và đo đạc, cần kiểm tra lại kỹ lưỡng để tránh kết quả thị giác kém.

Giải mã "Red Disease" trên OCT

Việc chẩn đoán Glaucoma dựa đơn thuần vào hình ảnh OCT màu đỏ (red OCT printout) là sai lầm phổ biến, được gọi là "red disease". OCT là công cụ hỗ trợ, không thay thế khám lâm sàng. Các nguyên nhân gây dương tính giả bao gồm: tín hiệu yếu (signal strength thấp), lỗi thuật toán phân đoạn (segmentation algorithm), hoặc các bệnh lý thần kinh không do Glaucoma. Tác giả khuyến cáo: nếu OCT cho kết quả bất thường, hãy kiểm tra lại tín hiệu, xem xét dữ liệu thô (raw scans) và đối chiếu với khám lâm sàng thần kinh thị giác. Trong trường hợp Glaucoma giai đoạn cuối, OCT có thể đạt "hiệu ứng sàn" (floor effect) và không còn giá trị theo dõi tiến triển, khi đó cần dựa vào thị trường (visual fields).

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các khuyến cáo về việc từ chối phẫu thuật dựa trên kinh nghiệm cá nhân của diễn giả, cần kết hợp với đánh giá toàn diện từng bệnh nhân.
Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ giãn lồi giác mạc sau LASIK6% (tài liệu cho rằng cao hơn)
Ngưỡng BAD index cho LASIK> 1.6
Ngưỡng ART max cho LASIK< 400 micron
Tỷ lệ bệnh nhân có artifact trên OCT15-46%
Ngưỡng góc alpha/kappa cho kính đa tiêu< 0.5
  • Luôn kiểm tra tín hiệu (signal strength) trước khi diễn giải kết quả OCT.
  • Cá thể hóa lựa chọn kính đa tiêu dựa trên lối sống và bệnh lý nền (Glaucoma, AMD).
  • Ưu tiên các thủ thuật bề mặt (Trans PRK) để bảo tồn cấu trúc giác mạc.
  • Không vội vàng thực hiện laser mống mắt (LPI) nếu không có cơ chế nghẽn đồng tử.
  • Luôn đối chiếu hình ảnh cận lâm sàng với khám lâm sàng thực tế.

Tài liệu tham khảo:

AIOC, 2026, IC357 When to Say No!, aioseditorproceedings, Video ID: KaSDWym3wzg

Xem thêm