Trong bài giảng năm 2026 của iFocus Online, Dr. Surabhi Gupta đã trình bày về việc sử dụng thuốc điều hòa miễn dịch (Immunomodulatory therapy - IMT) và thuốc ức chế miễn dịch trong nhãn khoa. Việc kiểm soát viêm mạn tính là thách thức lâm sàng lớn, đòi hỏi chiến lược điều trị steroid-sparing để tránh các biến chứng tại mắt và toàn thân.
Cơ chế bệnh sinh
Viêm màng bồ đào (uveitis) xảy ra do sự phá vỡ đặc quyền miễn dịch của mắt. Kháng nguyên được tế bào tua (dendritic cell) nhận diện, kích hoạt tế bào T phân chia thành tế bào T điều hòa và tế bào T hỗ trợ. T helper 1 chịu trách nhiệm cho giai đoạn cấp tính, trong khi T helper 17 liên quan đến giai đoạn mạn tính. Sự mất cân bằng giữa cơ chế viêm và cơ chế điều hòa dẫn đến tổn thương mô và viêm kéo dài.
Dữ liệu lâm sàng
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Liều khởi đầu Prednisolone | 1 mg/kg/ngày (tối đa 60-80 mg/ngày) |
| Liều Methylprednisolone pulse | 1 g/ngày trong 3 ngày liên tiếp |
| Liều Azathioprine | Khởi đầu 1 mg/kg, tăng dần 2.5-4 mg/kg/ngày |
| Liều Methotrexate | 7.5-15 mg/tuần (tối đa 25 mg/tuần) |
| Liều Mycophenolate mofetil | Khởi đầu 500 mg x 2 lần/ngày, duy trì 1-3 g/ngày |
| Liều Cyclosporine A | 2-5 mg/kg/ngày (chia 2 liều) |
| Liều Tacrolimus | 0.1-0.15 mg/kg/ngày |
| Liều Cyclophosphamide (IV) | 1 g/m2 mỗi 1-2 tuần |
| Cỡ mẫu nghiên cứu FAST | tài liệu không nêu |
| Cỡ mẫu nghiên cứu tocilizumab | 25 bệnh nhân |
Bình luận: Tài liệu này là một bài giảng tổng quan, không phải nghiên cứu gốc. Các khuyến cáo về liều lượng mang tính chất kinh nghiệm lâm sàng. Cần lưu ý rằng việc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch đòi hỏi sự phối hợp đa chuyên khoa (đặc biệt là bác sĩ thấp khớp) để theo dõi tác dụng phụ toàn thân. Các nghiên cứu như FAST trial được nhắc đến để so sánh hiệu quả giữa các nhóm thuốc, tuy nhiên người đọc cần tra cứu thêm dữ liệu gốc của các trial này để có cái nhìn sâu hơn về cỡ mẫu và thiết kế nghiên cứu.
Thực hành lâm sàng
- Chỉ định IMT khi bệnh nhân cần liều steroid >10 mg/ngày để kiểm soát viêm hoặc có dấu hiệu không dung nạp steroid.
- Luôn thực hiện đánh giá tiền điều trị bao gồm công thức máu, chức năng gan, thận, và tầm soát nhiễm trùng tiềm ẩn (HIV, viêm gan, lao).
- Sử dụng thuốc ức chế miễn dịch cần sự kiên trì, không nên vội vàng giảm liều; thời gian theo dõi công thức máu nên là mỗi 2-4 tuần trong 3 tháng đầu.
- Cần tư vấn kỹ về kế hoạch hóa gia đình do nhiều thuốc có tính chất gây quái thai (teratogenic).
- Luôn cân nhắc phối hợp thuốc ức chế miễn dịch với thuốc sinh học (biologics) để tránh hình thành kháng thể chống lại thuốc sinh học.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Surabhi Gupta, 2026, Immunomodulatory & Immunosuppressive Drugs in Ophthalmology, iFocus Online, Video ID: -hj9xvldqpk.