Tiến bộ trong điều trị bệnh giãn mạch võng mạc (MacTel) loại 2

Bs Ngô Hữu Thế
25.10.26
Last Updated

Chương trình ASRS Milestones in Retina năm 2026 đã thảo luận về các cột mốc quan trọng trong việc quản lý bệnh giãn mạch võng mạc (Macular Telangiectasia - MacTel) loại 2, tập trung vào liệu pháp Enceltus (trước đây là Revacept). MacTel loại 2 từng được coi là một bệnh lý hiếm gặp, nhưng hiện nay đã trở thành tâm điểm trong thực hành lâm sàng nhờ những tiến bộ trong chẩn đoán hình ảnh và các lựa chọn điều trị mới.

Lịch sử và cơ chế của Enceltus

Enceltus là một thiết bị cấy ghép nội nhãn chứa khoảng 300.000 tế bào sống được biến đổi gen để sản xuất yếu tố dinh dưỡng thần kinh có nguồn gốc từ tế bào thần kinh đệm (Ciliary Neurotrophic Factor - CNTF). Thiết bị này là một viên nang bán thấm, trơ về mặt sinh học, được đặt trong khoang dịch kính. Cơ chế bệnh sinh của MacTel loại 2 liên quan mật thiết đến sự rối loạn chức năng của tế bào Mueller, vốn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cấu trúc và cung cấp dưỡng chất cho võng mạc. Việc giải phóng CNTF liên tục giúp làm chậm quá trình thoái hóa tế bào thụ cảm ánh sáng. Dữ liệu theo dõi kéo dài hơn 14,5 năm cho thấy thiết bị có khả năng duy trì sản xuất protein ổn định trong thời gian dài mà không cần dùng thuốc ức chế miễn dịch.

Chẩn đoán và hình ảnh học

MacTel loại 2 thường bị chẩn đoán nhầm với thoái hóa hoàng điểm, tắc tĩnh mạch võng mạc (RVO) hoặc bệnh võng mạc đái tháo đường (DME). Các dấu hiệu kinh điển bao gồm hiện tượng phủ lớp màng ngăn trong (ILM draping), mất lớp võng mạc tiến triển và sự hiện diện của các tĩnh mạch góc vuông (right-angle venules). Chụp mạch cắt lớp quang học (Optical Coherence Tomography Angiography - OCTA) đóng vai trò then chốt trong việc phát hiện các mạch máu vùng quanh hoàng điểm bị co rút và biến dạng. Mặc dù thị lực trên biểu đồ có thể đạt 20/25 hoặc 20/30, bệnh nhân thường phàn nàn về các ám điểm (scotomas) nhỏ và khó khăn khi đọc sách, gây ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

Quy trình phẫu thuật và an toàn

Phẫu thuật đặt thiết bị Enceltus được thực hiện qua đường pars plana. Mặc dù được đánh giá ở mức độ 3 trên thang điểm 10 về độ khó đối với phẫu thuật viên võng mạc, quy trình này đòi hỏi sự tỉ mỉ tuyệt đối (đánh giá 9.9/10 về độ quan trọng) vì chỉ có một cơ hội thực hiện duy nhất. Các bước chính bao gồm mở kết mạc, mở củng mạc, đưa thiết bị vào khoang dịch kính và cố định bằng chỉ polypropylene 9-0. Rủi ro chính bao gồm sự cọ xát của thiết bị vào cấu trúc nội nhãn gây xuất huyết dịch kính, bong võng mạc hoặc đục thủy tinh thể, cũng như các tác dụng phụ như chậm thích nghi sáng-tối và co đồng tử.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu tế bào300.000 tế bào sống
Thời gian theo dõi dữ liệu14,5 năm
Hiệu quả làm chậm mất thụ cảm ánh sáng35-36% (tổng hợp từ 3 thử nghiệm)
Thời gian theo dõi endpoint FDA2 năm
Chỉ số phẫu thuật (độ khó)3/10
Chỉ số phẫu thuật (độ quan trọng)9.9/10
Bình luận: Thông tin theo ASRS Milestones in Retina, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc lựa chọn bệnh nhân là yếu tố sống còn; tác giả nhấn mạnh không nên phẫu thuật cho bệnh nhân không có triệu chứng hoặc bệnh đã ổn định kéo dài. Cần lưu ý rằng Enceltus không cải thiện thị lực mà chỉ làm chậm quá trình suy giảm chức năng.
  • Ưu tiên chẩn đoán sớm bằng OCTA cho các bệnh nhân có triệu chứng thị giác không tương xứng với thị lực trên biểu đồ.
  • Tư vấn kỹ cho bệnh nhân về mục tiêu điều trị: làm chậm tiến triển bệnh, không phải phục hồi thị lực.
  • Tránh chỉ định phẫu thuật cho bệnh nhân đang cần tiêm anti-VEGF do có tân mạch (MNV) để tránh nhầm lẫn và rủi ro ngoại khoa.
  • Đánh giá kỹ tình trạng ổn định của bệnh trước khi quyết định can thiệp phẫu thuật.

Tài liệu tham khảo:

Timothy Murray, Charles Wykoff, 2026, ASRS Milestones in Retina: Evolving Treatment for Macular Telangiectasia (MacTel), ASRS_American Society of Retina Specialists, Video ID: C1VB8CprdQg.

Xem thêm