Tại hội thảo AIOC 2026, phiên IC21, Dr. Anurag Mishra đã trình bày về các thách thức và phương pháp tối ưu hóa công suất thủy tinh thể nhân tạo (IOL) ở những mắt có giác mạc bất thường sau phẫu thuật LASIK, PRK hoặc RK. Vấn đề cốt lõi trong các trường hợp này là sự thay đổi của vị trí đặt IOL dự kiến (Effective Lens Position - ELP) do sự thay đổi độ cong giác mạc, dẫn đến sai số trong tính toán công suất IOL.
Nguồn gốc sai số trong tính toán công suất IOL
Sai số trong tính toán IOL ở mắt sau phẫu thuật khúc xạ xuất phát từ việc thay đổi độ cong giác mạc và chỉ số khúc xạ. Trong phẫu thuật RK (Radial Keratotomy), sự thay đổi không chỉ xảy ra ở bề mặt trước mà còn ở bề mặt sau giác mạc. Vùng cận trung tâm (3-4 mm) thường dốc hơn trong khi vùng trung tâm (2 mm) lại phẳng, dẫn đến việc đo đạc các thông số quang học qua vùng 3-4 mm gây ra tình trạng quá mức (overestimation) công suất. Ngoài ra, RK có thể gây loạn thị không đều (irregular astigmatism). Phẫu thuật đục thủy tinh thể trên mắt đã phẫu thuật RK còn có nguy cơ gây phù giác mạc, dẫn đến tình trạng phẳng hơn ở vùng trung tâm và gây ra dịch chuyển viễn thị (hyperopic shift) có thể kéo dài nhiều năm.
Ảnh hưởng của chỉ số khúc xạ và phương pháp đo
Thay đổi chỉ số khúc xạ là một yếu tố quan trọng; nghiên cứu chỉ ra rằng 9% thay đổi trong chỉ số khúc xạ có thể gây ra 0,5 Diopter thay đổi trong tổng công suất giác mạc. Tổng công suất giác mạc thay đổi do sự thay đổi tỷ lệ giữa bề mặt trước và sau (AS/PS ratio). Mức độ thay đổi này tỷ lệ thuận với lượng mô giác mạc bị cắt bỏ (ablation). Để đo đạc, phương pháp khúc xạ chồng kính (contact lens over-refraction) là phương pháp truyền thống nhưng độ chính xác giảm dần khi đục thủy tinh thể tiến triển. Các công thức cũ như Shamas sử dụng hệ số điều chỉnh 1,1141 và trừ đi 6,1, tuy nhiên hiện nay ít có vai trò do không hiệu quả trên mắt sau phẫu thuật khúc xạ.
Công nghệ đo đạc và các công thức tính toán hiện đại
Pentacam (sử dụng công nghệ Scheimpflug) được coi là thiết bị đáng tin cậy nhất để đo tổng công suất giác mạc. Báo cáo Holiday (Holiday report) cung cấp giá trị quang sai bậc cao (Higher Order Aberration - HOA) toàn diện, hỗ trợ quyết định lựa chọn IOL cao cấp. Ngược lại, các thiết bị dựa trên OCT (Optical Coherence Tomography) lấy 26.000 điểm đo nhưng có thể bị nhiễu dữ liệu. Về công thức, Barrett True K được đánh giá là chính xác nhất trong bối cảnh sau phẫu thuật khúc xạ. Kane formula cũng cho kết quả tốt, đặc biệt có tính năng nhập dữ liệu giới tính sinh học, được quan sát thấy có độ chính xác cao hơn ở bệnh nhân nữ.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Ảnh hưởng của 9% thay đổi chỉ số khúc xạ | 0,5 Diopter thay đổi tổng công suất giác mạc |
| Ảnh hưởng của thay đổi tổng công suất giác mạc | 0,5 Diopter thay đổi công suất IOL |
| Số điểm đo của thiết bị OCT | 26.000 điểm |
| Hệ số điều chỉnh công thức Shamas | 1,1141 |
| Công thức ưu tiên cho mắt sau phẫu thuật khúc xạ | Barrett True K |
Bình luận: Thông tin theo Dr. Anurag Mishra (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh Barrett True K là lựa chọn hàng đầu cho mắt sau phẫu thuật khúc xạ, tuy nhiên cần lưu ý rằng việc lựa chọn công thức nên dựa trên dữ liệu sẵn có (có hay không có tiền sử phẫu thuật). Hạn chế của phương pháp khúc xạ chồng kính là phụ thuộc vào độ trong của môi trường quang học, do đó không khả thi ở các trường hợp đục thủy tinh thể nặng.
- Ưu tiên sử dụng Pentacam để đánh giá giác mạc thay vì các phương pháp đo cũ.
- Sử dụng Barrett True K làm công thức tính toán chính cho mắt sau phẫu thuật khúc xạ.
- Cân nhắc sử dụng Kane formula cho bệnh nhân nữ để tối ưu hóa kết quả khúc xạ.
- Kiểm tra báo cáo Holiday trên Pentacam để đánh giá quang sai bậc cao trước khi quyết định chọn IOL cao cấp.
- Nếu không có Pentacam, hãy ưu tiên các thiết bị đo đường kính quang học tại vùng 3 mm.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Anurag Mishra, 2026, Optimizing Iol Power in Abnormal Corneas Post Lasik Prk Rk, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: Z_Wepjeqjd0.