Bài giảng Mednotes (2026) về bệnh Glocom cung cấp cái nhìn tổng quan về bệnh lý tăng nhãn áp, lõm teo thị thần kinh và tổn hại thị trường. Glocom là bệnh lý quan trọng gây mù lòa, trong đó việc chẩn đoán sớm đóng vai trò quyết định để bảo tồn thị lực cho bệnh nhân.
Định nghĩa và các yếu tố chẩn đoán
Bệnh Glocom được đặc trưng bởi tình trạng nhãn áp tăng quá mức, dẫn đến lõm và teo thị thần kinh (optic nerve head cupping and atrophy), cuối cùng gây tổn hại thị trường (visual field). Để đánh giá nhãn áp, bác sĩ sử dụng nhãn áp kế (tonometer). Việc soi đáy mắt (fundus examination) là bắt buộc để đánh giá tình trạng lõm gai và teo thị thần kinh. Ngoài ra, đo thị trường là phương pháp cần thiết để đánh giá tổn thương chức năng thị giác.
Nhãn áp bình thường và phân loại Glocom
Theo tài liệu mới, mốc nhãn áp bình thường trên thế giới là dưới 21 mmHg. Các trường hợp nhãn áp từ 22-23 mmHg cần được theo dõi sát, và từ 25 mmHg trở lên thường được chẩn đoán là Glocom. Glocom được phân làm ba loại chính: Glocom Nguyên phát, Glocom Thứ phát và Glocom trẻ em. Chương trình học tập trung chủ yếu vào Glocom Nguyên phát.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Mốc nhãn áp bình thường | Dưới 21 mmHg |
| Nhãn áp nghi ngờ Glocom | 22-23 mmHg |
| Nhãn áp chẩn đoán Glocom | Từ 25 mmHg trở lên |
| Tỷ lệ Glocom góc đóng tại Việt Nam | 8/10 ca |
| Tỷ lệ Glocom góc mở tại Việt Nam | 2/10 ca |
Cơ chế bệnh sinh và lưu thông thủy dịch
Thủy dịch (aqueous humor) được tiết ra từ các nếp gấp thể mi, nằm trong hậu phòng, đi qua lỗ đồng tử vào tiền phòng. Khoảng 80% lượng thủy dịch thoát qua vùng bè (trabecular meshwork), 20% thoát qua màng bồ đào. Cơ chế gây bệnh Glocom dựa trên ba vị trí: sản xuất thủy dịch, nghẽn lỗ đồng tử và nghẽn vùng bè. Các thuốc điều trị Glocom đều tác động vào một trong ba vị trí này.
Hình thái lâm sàng và chẩn đoán phân biệt
Glocom góc đóng thường có triệu chứng rầm rộ như đau nhức mắt, nhức đầu, nôn, cương tụ rìa, phù giác mạc và tiền phòng nông. Ngược lại, Glocom góc mở thường không có triệu chứng cơ năng cho đến khi bệnh nặng. Việc chẩn đoán phân biệt giữa Glocom góc đóng và viêm kết mạc cấp là rất quan trọng, trong đó viêm kết mạc thường có ghèn và thị lực bình thường, không đau nhức dữ dội như Glocom.
Bình luận: Thông tin theo Mednotes (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hỏi tiền sử các cơn đau thoáng qua và khám kỹ gai thị để phát hiện sớm Glocom góc mở, vốn là bệnh lý nguy hiểm hơn do diễn tiến âm thầm.
Điều trị và theo dõi
Điều trị Glocom không làm hồi phục thị lực đã mất mà chỉ nhằm mục đích giữ lại thị lực còn lại. Đối với Glocom góc đóng, phẫu thuật là chỉ định cần thiết sau khi đã hạ nhãn áp. Đối với Glocom góc mở, điều trị bằng thuốc thường phải kéo dài suốt đời. Các phương pháp như laser (laser peripheral iridotomy) hoặc phẫu thuật cắt móng mắt được áp dụng tùy theo tình trạng bệnh nhân.
- Luôn kiểm tra nhãn áp và soi đáy mắt ở bệnh nhân nghi ngờ Glocom.
- Hỏi kỹ tiền sử các cơn đau mắt thoáng qua kèm nhìn mờ/quầng tán sắc.
- Phân biệt cương tụ rìa (Glocom) với cương tụ ngoại vi (viêm kết mạc).
- Điều trị Glocom góc mở cần tuân thủ dùng thuốc suốt đời.
- Tầm soát Glocom bẩm sinh ở trẻ có mắt to, lông mi dài, sợ ánh sáng.
Tài liệu tham khảo:
Mednotes, 2026, Mắt Bài 8 Bệnh glocom, Kênh Mednotes - Y khoa, Video ID: h4SPPbkFFiA.