Kỹ thuật chụp mạch OCT (Optical Coherence Tomography Angiography - OCTA) được giới thiệu lần đầu bởi David Huang và James Fujimoto vào năm 2014, cung cấp phương pháp chẩn đoán không xâm lấn để đánh giá hệ mạch võng mạc theo từng lớp. Công nghệ này sử dụng thuật toán SS-DDA để tổng hợp tín hiệu từ nhiều lát cắt tại cùng một vị trí, tạo ra hình ảnh không gian hai chiều của mạch máu.
Nguyên lý và phân tích lớp võng mạc
OCTA khảo sát các lớp võng mạc từ giao diện dịch kính - võng mạc đến màng Bruch. Giao diện dịch kính - võng mạc bình thường không có mạch máu (hình ảnh tối). Võng mạc được phân tích qua mạng mạch nông (giới hạn từ màng ngăn trong đến lớp rối trong) và mạng mạch sâu (giữa lớp rối trong và lớp rối ngoài). Lớp nhân ngoài (Outer Nuclear Layer) là vùng vô mạch. Đối với đầu thị thần kinh, OCTA đánh giá giữa màng ngăn trong và lớp sợi thần kinh. Máy thường sử dụng chế độ quét 4,5 x 4,5 mm để đánh giá tỷ lệ túi máu và chỉ số tươi máu tại bốn vùng (trên, dưới, thái dương, mũi).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Năm giới thiệu | 2014 |
| Độ sâu khảo sát hắc mạc | 70 micm (29 micm phía trên và 49 micm dưới biểu mô sắc tố) |
| Chế độ quét đầu thị thần kinh | 4,5 x 4,5 mm |
| Thời gian chụp | 10-15 giây (kể cả hướng dẫn) |
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh ưu điểm không xâm lấn của OCTA so với chụp mạch huỳnh quang (Fluorescein Angiography - FA) trong việc phân tách lớp mạch máu. Tuy nhiên, cần lưu ý hạn chế về khả năng đánh giá vùng chu biên và các trường hợp môi trường quang học đục hoặc bệnh nhân không cố định mắt tốt.
Ứng dụng lâm sàng trong bệnh lý mạch máu
Trong tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc, OCTA phát hiện vùng thiếu máu (vô mạch) mà FA có thể bỏ sót nếu không có dòng chảy hồng cầu. Đối với bệnh võng mạc đái tháo đường, OCTA giúp phát hiện phình mạch và vùng vô mạch ngay cả khi chưa có triệu chứng lâm sàng. Nghiên cứu năm 2021 cho thấy mật độ mạch máu giảm dần từ người khỏe mạnh đến bệnh nhân đái tháo đường chưa có biến chứng và bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh. Trong bệnh thoái hóa hoàng điểm tuổi già thể ướt, OCTA phân loại các dạng tân mạch (như dạng Medusa, dạng quạt san hô) và theo dõi đáp ứng sau tiêm anti-VEGF thông qua sự thoái triển của mạch máu.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ phát hiện ổ polip (PCV) | 60% (40% không phát hiện được) |
| Ngưỡng mật độ mạch máu bình thường | Trên 40% |
| Vùng vô mạch ở người khỏe mạnh | 0,29 mm |
| Vùng vô mạch ở bệnh nhân đái tháo đường | 0,4 mm |
Hạn chế và kỹ thuật chụp
OCTA không đánh giá được sự rò rỉ thuốc như FA và khó thực hiện ở bệnh nhân không cố định mắt (như trẻ em, bệnh nhân Parkinson). Các máy đời mới tích hợp tính năng Auto Tracking để hiệu chỉnh chuyển động mắt. Tốc độ quét của SS-OCT (Swept-Source OCT) đạt 100.000 lần/giây, nhanh hơn SD-OCT (Spectral Domain OCT) với 60.000 lần/giây, giúp giảm nhòe hình ảnh.
- Ưu tiên sử dụng OCTA để theo dõi thoái triển tân mạch sau tiêm anti-VEGF.
- Kết hợp FA khi cần đánh giá sự rò rỉ mạch máu hoặc vùng chu biên rộng.
- Đảm bảo bệnh nhân cố định mắt tốt hoặc sử dụng máy có tính năng Auto Tracking.
- Sử dụng SS-OCT để có độ phân giải cao hơn và giảm nhòe do chuyển động.
Tài liệu tham khảo:
COLORFUL PRISM, 2025, CHỤP MẠCH OCT, YouTube Video ID: xvkCNt-egUQ, 01:10:53.