Ứng dụng Nanocellulose trong hệ thống Hydrogel tại chỗ cho điều trị nhãn khoa

Bs Ngô Hữu Thế
26.10.26
Last Updated

Nghiên cứu tổng quan của Sarkar và cộng sự (2026) về việc tích hợp nanocellulose vào các hệ thống hydrogel tại chỗ (in-situ hydrogel) đã mở ra một chiến lược đầy hứa hẹn nhằm cải thiện sinh khả dụng của thuốc, kéo dài thời gian lưu giữ và nâng cao hiệu quả điều trị tại mắt. Nanocellulose, với khả năng tương thích sinh học vượt trội, khả năng phân hủy sinh học và diện tích bề mặt lớn, đóng vai trò là chất gia cường trong các công thức hydrogel, giúp tối ưu hóa độ bền cơ học, độ nhớt và đặc tính bám dính niêm mạc (mucoadhesive properties).

Tổng quan về hệ thống hydrogel và tầm quan trọng trong nhãn khoa

Hệ thống phân phối thuốc dựa trên hydrogel đã tạo ra bước đột phá trong các phương pháp điều trị tùy chỉnh, đặc biệt là trong chăm sóc mắt. Các hệ thống này chứa nhiều nước, mô phỏng cấu trúc tự nhiên của cơ thể và duy trì nồng độ thuốc ổn định theo thời gian. Nanocellulose giúp khắc phục các vấn đề thường gặp ở các thiết kế hydrogel cũ như kích hoạt chậm hoặc độc tính từ các hóa chất liên kết chéo (cross-linking chemicals). Trong nhãn khoa, các thách thức như glaucoma hoặc thoái hóa điểm vàng đòi hỏi sự chính xác cao, trong khi các phương pháp truyền thống thường làm thuốc bị đào thải quá nhanh. Việc sử dụng nanocellulose giúp kiểm soát sự giải phóng thuốc, giảm tần suất dùng thuốc và tăng cường sự tuân thủ của bệnh nhân.

Đặc tính và cấu trúc của Nanocellulose

Nanocellulose là một "người đa nhiệm" trong y sinh, với cấu trúc nanomet bao gồm các dạng như tinh thể nano cellulose (CNCs), sợi nano (CNFs) và nanocellulose vi khuẩn (BNC). Cấu trúc hóa học độc đáo của nó cho phép tạo ra các hydrogel thông qua liên kết vật lý và hóa học, giúp phân tán thuốc đồng đều. Các biến đổi hóa học như ghép (grafting) và oxy hóa cho phép điều chỉnh tương tác với thuốc, từ đó tăng cường độ hòa tan và sinh khả dụng. Nanocellulose không chỉ cải thiện độ bền kéo mà còn có đặc tính làm mỏng do cắt (shear-thinning behaviour), cho phép công thức chảy dễ dàng khi nhỏ giọt và tạo gel nhanh chóng tại chỗ.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Mô đun đàn hồi (G'0)16 kPa
Độ bền phá hủy0.15 MPa
Hàm lượng nước90%
Độ trong suốt95% trong vùng ánh sáng khả kiến
Độ thấm oxy66 × 10⁻¹¹ Dk
Góc tiếp xúc12 độ

Cơ chế giải phóng thuốc và ưu điểm

Sự giải phóng thuốc từ hydrogel phụ thuộc vào cấu trúc mạng lưới polymer. Nanocellulose tạo ra các con đường khuếch tán phức tạp bên trong mạng lưới hydrogel, giúp giảm hiện tượng "giải phóng bùng phát" (burst release) thường thấy ở các hydrogel thông thường. Các tương tác liên phân tử như liên kết hydro và tương tác tĩnh điện giữa phân tử thuốc và bề mặt nanocellulose kiểm soát cơ chế giải phóng. Bằng cách thay đổi bề mặt nanocellulose thông qua carboxymethyl hóa hoặc oxy hóa qua trung gian TEMPO, các nhà bào chế có thể kéo dài thời gian giải phóng từ vài giờ đến vài ngày, điều này đặc biệt hữu ích trong việc duy trì áp lực nội nhãn ổn định ở bệnh nhân glaucoma.

So sánh với các hệ thống polymer truyền thống

So với các polymer tổng hợp như poly(ethylene glycol) (PEG) hoặc poly(lactic-co-glycolic acid) (PLGA), nanocellulose thể hiện sự vượt trội nhờ tính tương thích sinh học cao và không gây kích ứng mắt. Các polymer tự nhiên như alginate hoặc hyaluronic acid thường tạo ra hydrogel có độ bền cơ học yếu, dễ bị đào thải nhanh qua nước mắt. Nanocellulose, với tỷ lệ khung hình cao và các miền tinh thể cứng, đóng vai trò là chất gia cường cấu trúc mạnh mẽ, tăng cường đáng kể mô đun đàn hồi và độ ổn định cơ học của mạng lưới gel mà không cần sử dụng các chất liên kết chéo độc hại.

Thông sốKết quả theo tài liệu
Thời gian giải phóng thuốcSustained over several days (Nanocellulose-based) vs Minutes to hours (Traditional)
Lưu giữ tại tiền giác mạcHigh (Nanocellulose-based) vs Poor (Traditional)
Tần suất dùng thuốcReduced to daily or weekly (Nanocellulose-based) vs Multiple times daily (Traditional)
Sinh khả dụngSignificantly enhanced (Nanocellulose-based) vs Low < 5% (Traditional)
Mờ mắtMinimal (Nanocellulose-based) vs Transient but common (Traditional)
Bình luận: Thông tin theo Sarkar et al., 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các dữ liệu về độ bền cơ học và đặc tính giải phóng thuốc chủ yếu dựa trên các nghiên cứu in vitro hoặc mô hình thực nghiệm. Việc chuyển đổi sang lâm sàng cần thận trọng với các phản ứng viêm tiềm tàng do sợi nano cellulose gây ra trong dài hạn.
  • Ưu tiên sử dụng các hệ thống hydrogel có nanocellulose để kéo dài thời gian lưu giữ thuốc tại mắt.
  • Tận dụng đặc tính shear-thinning để giảm thiểu tình trạng mờ mắt sau khi nhỏ thuốc.
  • Cân nhắc nanocellulose như một giải pháp thay thế cho các chất liên kết chéo hóa học độc hại trong bào chế thuốc nhãn khoa.
  • Theo dõi sát các phản ứng viêm tại chỗ khi sử dụng các vật liệu nano mới trong điều trị nhãn khoa.

Tài liệu tham khảo:

Gunjan Sarkar, Kuheli Bhowmick, Pritam Acharya, Nitai Chandra Adak, Kousik Chakrabortty, Shibnath Mukherje, Mukut Chakraborty, Dipankar Chattopadhyay, Tapas Kumar Ghosh, 2026, Effect of nanocellulose on in-situ hydrogel-based ophthalmic drug delivery systems, Next Research, 13, 102530, DOI: 10.1016/j.nexres.2026.102530

Xem thêm