Tại hội thảo AIOC2026, phiên IC171, Dr. Mukesh Porwal đã trình bày về vai trò của steroid trong điều trị các bệnh lý võng mạc, đặc biệt là các trường hợp phù hoàng điểm dai dẳng không đáp ứng với thuốc kháng VEGF (anti-VEGF). Steroid đóng vai trò quan trọng như một lựa chọn thay thế hoặc bổ sung trong các tình trạng viêm mãn tính, nơi cơ chế bệnh sinh không chỉ phụ thuộc vào sự tăng sinh mạch máu.
Cơ chế tác dụng và chỉ định lâm sàng
Steroid là các hormone glucocorticoid có tác dụng ức chế phospholipase A2, từ đó làm giảm quá trình viêm. Trong nhãn khoa, steroid được chỉ định khi có tình trạng viêm và xuất tiết dai dẳng mà không kèm theo các thay đổi vi mạch hoặc tân mạch đáng kể. Các chỉ định chính bao gồm phù hoàng điểm dạng nang (cystoid macular edema - CME) mãn tính do tắc tĩnh mạch võng mạc, viêm màng bồ đào (uveitis), viêm toàn bộ màng bồ đào (panuveitis) và phù hoàng điểm do đái tháo đường không đáp ứng với anti-VEGF. Đặc biệt, các trường hợp có lắng đọng lipid tại hoàng điểm thường đáp ứng tốt hơn với steroid so với anti-VEGF.
Các loại Steroid nội nhãn và liều lượng
Hai loại steroid nội nhãn chính được thảo luận là triamcinolone và dexamethasone implant (Ozurdex). Triamcinolone là lựa chọn chi phí thấp, hiệu quả cao nhưng có thời gian tác dụng ngắn. Dexamethasone implant là dạng giải phóng chậm, có khả năng duy trì tác dụng trong 3 đến 4 tháng với ít tác dụng phụ hơn. Việc sử dụng triamcinolone liều cao (20 mg) hiện nay ít được khuyến cáo do nguy cơ tăng nhãn áp và đục thủy tinh thể.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Liều triamcinolone tiêu chuẩn | 4 mg trong 0.1 ml |
| Liều triamcinolone thường dùng | 2 mg |
| Thời gian tác dụng Ozurdex | 3 đến 4 tháng |
| Thời gian tác dụng triamcinolone | tài liệu không nêu (ngắn hạn) |
| Thời gian theo dõi áp nhãn | 4 đến 6 tuần |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc chuyển đổi từ anti-VEGF sang steroid khi bệnh nhân có dấu hiệu dày võng mạc dưới hoàng điểm và dịch dưới võng mạc dai dẳng. Cần lưu ý rằng việc sử dụng triamcinolone nội nhãn là off-label và đòi hỏi sự thận trọng tối đa về kiểm soát áp nhãn.
Lưu ý trong thực hành lâm sàng
Việc sử dụng steroid nội nhãn đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ về áp nhãn và nguy cơ nhiễm trùng. Đối với các trường hợp có tiền sử tăng nhãn áp, cần cân nhắc kỹ trước khi chỉ định. Trong các tình trạng thiếu máu cục bộ (ischemic conditions), steroid thường không mang lại lợi ích bổ sung so với anti-VEGF. Sau khi tiêm, bệnh nhân cần được theo dõi áp nhãn và điều chỉnh thuốc hạ nhãn áp nếu cần thiết cho đến lần tái khám tiếp theo (thường sau 4 đến 6 tuần).
- Luôn kiểm tra áp nhãn trước và sau khi tiêm steroid nội nhãn.
- Cân nhắc chuyển sang steroid khi phù hoàng điểm không đáp ứng với ít nhất 3 mũi tiêm anti-VEGF.
- Sử dụng liều triamcinolone 2 mg thay vì 4 mg để giảm thiểu tác dụng phụ mà vẫn duy trì hiệu quả.
- Luôn có văn bản đồng thuận (informed consent) trước khi thực hiện thủ thuật tiêm nội nhãn.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Mukesh Porwal, 2026, AIOC2026 IC171 Steroids, AIOS Editor Proceedings, Video ID: C-aLReR-3h8.