Vai trò của di truyền học trong quản lý bệnh nhân Glaucoma

Bs Ngô Hữu Thế
28.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, Dr. Sirisha Senthil đã trình bày về việc ứng dụng di truyền học trong quản lý bệnh nhân glaucoma, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác định kiểu gen (genotype) để cá thể hóa điều trị. Glaucoma là một trong những bệnh lý có tính di truyền cao nhất, với hơn 100 gen đã được xác định liên quan đến cả thể khởi phát sớm và khởi phát ở người trưởng thành.

Chỉ định xét nghiệm di truyền trong thực hành lâm sàng

Việc xét nghiệm di truyền không được thực hiện đại trà cho mọi bệnh nhân mà tập trung vào các nhóm đối tượng cụ thể. Các chỉ định bao gồm: bệnh nhân khởi phát sớm, bệnh nhân có biểu hiện hai mắt, bệnh nhân có tiền sử gia đình dương tính, các trường hợp có liên quan đến hội chứng (syndromic associations), hoặc khi đáp ứng với điều trị không như mong đợi và bệnh có tính chất kháng trị (refractory nature). Xét nghiệm di truyền giúp xác nhận chẩn đoán, dự đoán mức độ nghiêm trọng của bệnh và đáp ứng với điều trị, từ đó thay đổi chiến lược quản lý và phẫu thuật.

Ứng dụng trong chẩn đoán và quản lý phẫu thuật

Trong các trường hợp khó như mắt có giác mạc mờ và megalocornea, xét nghiệm di truyền giúp phân biệt giữa primary congenital glaucoma (PCG) và các bệnh lý thứ phát hoặc không phải glaucoma. Ví dụ, một bệnh nhân có đột biến LTBP2 gây ectopia lentis (lệch thủy tinh thể) dẫn đến glaucoma thứ phát do nghẽn đồng tử và chạm thủy tinh thể-giác mạc, thay vì PCG, đòi hỏi phẫu thuật cắt thủy tinh thể (lensectomy) thay vì phẫu thuật glaucoma thông thường. Tương tự, các trường hợp aniridia liên quan đến PAX6 hoặc PITX2 có biểu hiện lâm sàng khác nhau, đòi hỏi cách tiếp cận điều trị riêng biệt.

Quản lý Glaucoma góc đóng và các rối loạn võng mạc di truyền

Đối với bệnh nhân trẻ tuổi bị glaucoma góc đóng khó điều trị, việc xác định các rối loạn võng mạc di truyền như CRB1 hoặc X-linked retinoschisis là rất quan trọng. Trong những trường hợp này, phẫu thuật glaucoma truyền thống thường thất bại hoặc gây biến chứng như glaucoma ác tính (malignant glaucoma). Thay vào đó, phẫu thuật cắt dịch kính sớm và iridozonulo-hyaloido-vitrectomy (IZH) giúp thông thương tiền phòng và hậu phòng, kiểm soát nhãn áp hiệu quả mà không cần can thiệp glaucoma trực tiếp.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Số lượng gen liên quan glaucomaHơn 100 gen
Tỷ lệ bệnh nhân cần can thiệp glaucoma sau IZH20 đến 30%
Đối tượng chỉ định xét nghiệm di truyềnKhởi phát sớm, hai mắt, tiền sử gia đình, hội chứng, kháng trị
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng di truyền học để tránh các can thiệp phẫu thuật sai lầm (ví dụ: phẫu thuật glaucoma trên mắt có nguyên nhân do lệch thủy tinh thể). Hạn chế của tài liệu là không cung cấp dữ liệu định lượng về độ nhạy/độ đặc hiệu của các xét nghiệm di truyền được đề cập.

Thay đổi thực hành lâm sàng:

  • Cân nhắc xét nghiệm di truyền cho bệnh nhân glaucoma khởi phát sớm hoặc có tiền sử gia đình rõ ràng.
  • Tránh phẫu thuật glaucoma mù quáng trên các mắt có nghi ngờ bệnh lý di truyền phức tạp (như aniridia hoặc lệch thủy tinh thể).
  • Phối hợp với bác sĩ tim mạch khi chẩn đoán các hội chứng di truyền có liên quan đến bất thường tim mạch (như Weill-Marchesani syndrome).
  • Sử dụng IZH cho các trường hợp glaucoma góc đóng ở người trẻ có bệnh lý võng mạc di truyền để tránh biến chứng glaucoma ác tính.
  • Tư vấn di truyền và sàng lọc cho các thành viên gia đình khi phát hiện đột biến gen gây bệnh (ví dụ: myocilin).

Tài liệu tham khảo:

Dr. Sirisha Senthil, 2026, Has knowing the underlying genotype altered my management, AIOC 2026 GP19, aioseditorproceedings, Video ID: yl0F907TFzY.

Xem thêm